el-Azîz (العزيز) ne demek? Anlamı ve ayetleri

Sözlükte “dengi ve benzeri bulunmayacak derecede değerli ve şerefli olmak, güçlü ve yenilmez olmak, galip gelmek, saygın olmak; güç, şiddet, üstünlük” mânalarına gelen izz/izzet kökünden sıfat olup “değerli, şerefli, benzersiz olan, güçlü ve daima üstün gelen” anlamındadır. “Zayıf ve güçsüz” anlamına gelen zelîlin karşıtı olan azîz ismi, Allah’ın kudret ve kuvvetinin, yücelik ve üstünlüğünün kadîm olduğunu ve yaratılmış varlıklardaki gibi değişikliğe uğramadığını da ifade eder.

Kur’ân-ı Kerîm’de en fazla kullanılan ilâhî isimlerden (esmâ-i hüsnâ) biri olan azîz doksan kadar âyette Allah’a nisbet edilmektedir. Bu âyetlerde azîz ismi çoğunlukla hakîm ismi olmak üzere rahîm, alîm, kavî, hamîd, gafûr, gaffâr, vehhâb, kerîm ve zü’ntikām isimleriyle birlikte zikredilmektedir (M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “ʿazîz” md.). Bu isimlerle azîz ismi arasında bir dengeleme münasebeti bulunmakta, âdeta Allah’ın kudret ve yüceliğinin ölçüsüz, keyfî ve ezici değil de merhamet, hikmet, bilgi, bağışlama, cömertlik, adalet gibi vasıfları da içeren bir kudret ve yücelik olduğu vurgulanmaktadır. Bunun yanında ismin kökünü oluşturan izzet kavramı da âyetlerde Allah Teâlâ’ya izâfe edilmiş, her türlü üstünlüğü ifade eden izzetin O’na ait olduğu bildirilmiştir (bk. en-Nisâ 4/139; Yûnus 10/65; Fâtır 35/10). Bir âyette ise izzetin Allah’a, resulüne ve müminlere mahsus olduğu ifade edilmiştir (el-Münâfikūn 63/8). Azîz ismi Kur’ân-ı Kerîm’de alîm, hamîd, rahîm ve gaffâr isimleriyle birlikte doğrudan zât-ı ilâhiyyeyi ifade etmek için kullanılır (bk. el-En‘âm 6/96; İbrâhîm 14/1; eş-Şuarâ 26/217; Sebe’ 34/6; Yâsîn 36/5, 38; el-Mü’min 40/42; Fussılet 41/12; ez-Zuhruf 43/9). Kur’ân-ı Kerîm’de izzetin ulûhiyyetin temel özelliklerinden biri olduğunu gösteren bu kullanımlar, Allah’ın izzeti üzerine yemin edilebileceğini belirten hadislerle de teyit edilmektedir (Buhârî, “Eymân”, 12).

[…]

İzzet kelimesinin ifâde ettiği bütün anlamlar O'na aittir. Güç ve kuvvet O'nundur. Hiç kimse O'na gâlip gelemez. O'nun hiç kimseye ihtiyacı yoktur. O'nun izni olmadan hiç bir şey yerinden hareket edemez.