Temel kavramlar ve akitler
İslami finansın dayandığı üç yasak ve bunlara düşmeden birikim, finansman ve sigorta imkânı sunan akitler.
Temel kavramlar
Neyin yasak olduğu ve nedeni.
- الرباRiba: İslam’da tefecilik ve faizRiba nedir? Ayetler, hadisler, ribanın iki türü, altı ribevî mal, Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’ne ve Ezher’e göre banka faizi ve riba sayılmayan işlemler.
- الغررGarar: akitlerde aşırı belirsizlikGarar (aşırı belirsizlik): onu yasaklayan hadis, az garar ile fahiş garar farkı, yasak satışlar ve günümüzdeki uygulamaları (sigorta, opsiyonlar, kripto paralar).
- الميسرKumar (meysir): şans oyunları, bahis ve piyangoKur’an’da kumar (meysir), ticari riskten farkı ve günümüzdeki biçimleri: piyango, spor bahisleri, ikramiyeli tahviller, ücretli yarışmalar ve spekülatif ürünler.
- الكسب الحلالHelal kazanç: İslami finansın ilkeleriİslam’da parayı düzenleyen ilkeler: muamelatta asıl olan mubahlık, riske bağlı kazanç, yasaklar (riba, garar, meysir), zaruret ve ihtiyaç, gelirin çoğu ve azı, arındırma.
Akitler
Her akdin işleyişi, şartları ve bugünkü kullanımı.
- المرابحةMurabaha: kârı bildirilen satışMurabaha nedir: bankanın malı alıp kârla yeniden satması, Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’nin şartları, satın alma vaadi, ödeme gecikmeleri, eleştiriler ve rakamlı bir örnek.
- الإجارةİcâre: kiralama ve mülkiyetin devriyle sona eren kiralamaİcâre (kiralama) ve mülkiyetin devriyle sona eren icâre: işleyişi, Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’ne göre caiz ve yasak şekilleri, sigorta ve bakım, leasing ile farkı.
- المشاركةMüşâreke ve azalan müşârekeMüşâreke (ortaklık) ve konut finansmanında kullanılan azalan müşâreke: işleyişi, kâr ve zararın paylaşımı, Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’nin şartları (136 sayılı karar), örnek.
- المضاربةMudârebe: bir işletmeciye emanet edilen sermayeMudârebe: sermaye sahibi ile işletmeci kârı bir yüzdeye göre paylaşır, zarar kusur olmadıkça sermayeye aittir. Kurallar, İslami bankalardaki yatırım hesapları ve bir örnek.
- الصكوكSukuk: gerçek varlıklara dayalı menkul kıymetlerSukuk nedir? Tahvillerden farkı, türleri (icâre, mudârebe, müşâreke), Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’nin kuralları (30, 137, 178 sayılı kararlar), eleştiriler, kira sertifikası.
- التكافلTekâfül: yardımlaşma sigortasıTekâfül (İslami sigorta): şirketçe yönetilen yardımlaşma fonu, ticari sigortadan farkı, Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’nin kuralları (9 ve 200 sayılı kararlar), vekâlet ve mudârebe modelleri.
- السَّلَمSelem: bedeli peşin ödemek, malı sonra teslim almakSelem akdi: bedel peşin ödenir, tarif edilen mal vadesinde teslim edilir. Dayandığı hadis, şartları, paralel selem ve Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’nin kararları (85 sayılı karar).
- الاستصناعİstisnâ: bir malın imalatını sipariş etmekİstisnâ (sipariş akdi): tarif edilen bir malın imalatı veya inşası, taksitle ödenebilen bedel, üretici için cezai şart; projeden konut alımında ve projelerde kullanımı.
- التورقTeverruk: vadeli satış yoluyla nakit elde etmekTeverruk: vadeli alıp peşin satmak. Klasik teverruk neden çoğunlukça caiz görülür, bankaların organize ettiği teverruk neden Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’nce yasaklanmıştır (179 sayılı karar).
- القرض الحسنKarz-ı hasen: güzel borçKarz-ı hasen (faizsiz borç): fazileti, kuralları (aynı miktarda geri ödeme, yalnızca gerçek masraflar, darda kalan borçluya mühlet), cari hesaplar ve yardımlaşma sandıkları.
- الوكالة بالاستثمارVekâlet: parayı bir vekile emanet etmekYatırım vekâleti (vekâlet bi’l-istismâr): vekil, müşteri adına sabit bir ücret karşılığında yatırım yapar; mudârebeden farkı, tasarruf hesaplarında, fonlarda ve tekâfülde kullanımı.