Kısaca
Tekâfül, yardımlaşmaya dayanan bir sigortadır: katılımcılar, aralarından zarara uğrayanları tazmin eden ortak bir fona katkı payı öder. Bu fonu bir şirket ücret karşılığında yönetir. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi onu ticari sigortanın meşru alternatifi olarak sunar (9 sayılı karar, 1985; 200 sayılı karar, 2013).
İlke
Kur’an iyilik ve takvada yardımlaşmayı emreder (Mâide 5:2). Tekâfülde katılımcılar risklerini bir şirkete “satmaz”: birbirlerine güvence verirler. Katkı payları fona yapılmış bağış sayılır; bu da kimin tazminat alacağına dair belirsizliği hoş görülebilir kılar.
Ticari sigortadan farkı
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, sabit primli ticari sigortayı içerdiği fahiş garar nedeniyle haram saymış ve yerine yardımlaşma sigortasını önermiştir (9 (9/2) sayılı karar, 1985). 2013’te bunun esaslarını netleştirmiştir (200 (6/21) sayılı karar, Riyad):
- katılımcılar fonu, yönetici şirketin hesaplarından ayrıdır;
- şirket yönetim için ücret alır (vekâlet modeli) ya da fonun yatırım kârlarından pay alır (mudârebe modeli), ama teknik fazlayı kendine almaz; bu fazla katılımcılara döner ya da fonun amaçlarına harcanır;
- fonun yatırımları uygun olmalıdır;
- açık durumunda şirket fona faizsiz borç verebilir.
Diyanet ise ticari sigortayı da caiz görür (2005/64 sayılı karar): bkz. sigorta caiz mi?.
Nerede bulunur?
Tekâfül Körfez ülkelerinde, Malezya’da, Fas’ta (2021-2022’den beri), Tunus’ta, Türkiye’de (tekâfül ya da katılım sigortacılığı adıyla) ve sınırlı ölçüde Birleşik Krallık’ta bulunur. Bkz. ülkelere göre bankalar ve sigortacılar.
Ayetler
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تُحِلُّوا۟ شَعَٰٓئِرَ ٱللَّهِ وَلَا ٱلشَّهْرَ ٱلْحَرَامَ وَلَا ٱلْهَدْىَ وَلَا ٱلْقَلَٰٓئِدَ وَلَآ ءَآمِّينَ ٱلْبَيْتَ ٱلْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّن رَّبِّهِمْ وَرِضْوَٰنًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَٱصْطَادُوا۟ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَـَٔانُ قَوْمٍ أَن صَدُّوكُمْ عَنِ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ أَن تَعْتَدُوا۟ وَتَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْبِرِّ وَٱلتَّقْوَىٰ وَلَا تَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَٰنِ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ ٢
Ey iman edenler! Allah’ın nişanelerine, haram aya, (Kâbe'ye hediye edilen) kurbana (yine hediyelik olduğuna işaret) gerdanlık takılan hayvanlara, Rablerinin lütfunu arayarak Beyt-i Haram'a yönelmiş kimselere (saldırı ve saygısızlığı), helal saymayın. İhramdan çıktığınız zaman avlanın. Sizi Mescid-i Haram’a girmenizi engellediği için bir topluma olan kininiz, aşırı gitmenize sebep olmasın. İyilik ve takva hususunda birbirinize yardımcı olun. Günah ve düşmanlık hususunda birbirinize yardım etmeyin. Allah’tan sakının/takvalı olun. Allah’ın cezalandırması şiddetlidir.
Sık sorulan sorular
Tekâfül daha mı pahalı?
Her zaman değil: katkı payları primler gibi hesaplanır. Fark, akitte ve katılımcılara dönen fazlanın akıbetindedir.
Ülkemde tekâfül yoksa zorunlu sigorta caiz mi?
Ticari sigortayı haram sayan birçok âlim, kanunun zorunlu kıldığı sigortayı caiz görür. Sigortayla ilgili soruya bakın.