Kısaca
İcâre, bir malın kira karşılığında kiralanmasıdır: kiraya veren malik olarak kalır ve mülkiyetin risklerini taşır. Mülkiyetin devriyle sona eren icârede mal, sonunda ayrı olarak yapılan bir satış ya da hibe ile müşteriye geçer. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi bunun caiz ve yasak şekillerini belirlemiştir (110 sayılı karar, 2000).
Basit kiralama
Kiracı bir malın kullanımı için kira öder; malik mülkiyeti, yapısal bakımı ve telef riskini üzerinde tutar. Kira sabit olabileceği gibi, baştan bilinen kurallara göre dönem dönem yeniden de belirlenebilir.
Mülkiyetin devriyle sona eren kiralama
Bir ev ya da araba finanse etmek için banka malı satın alır ve müşteriye kiralar; sonunda müşteri malın sahibi olur. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi şu kuralları koymuştur (110 (4/12) sayılı karar, Riyad, Eylül 2000):
- Ayrı iki akit: önce kira, ardından süre sonunda ayrı bir akitle satış ya da hibe veya satış ya da hibe vaadi.
- Gerçek bir kira: bir satışı gizlememelidir; süre boyunca kira hükümleri uygulanır.
- Risk malikte kalır: kiracının kusuru olmadan malın telef olması, büyük bakım ve sigorta (yardımlaşma esaslı olmalıdır) bankaya aittir.
Şunlar yasaktır: son kira ödemesiyle yeni bir akit yapılmadan mülkiyetin kendiliğinden devri ve bütün kiraların ödenmesine “bağlı” satış.
İcâre ve leasing
Klasik leasing (finansal kiralama, satın alma opsiyonlu kiralama) çoğu zaman kirayla satışı iç içe geçirir; gecikme cezaları ve müşterinin üstlendiği bir sigorta içerir. Diyanet, Türkiye’deki leasingi örfle kabul görmüş yeni bir akit olarak caiz görmüştür (2022/68 sayılı karar). Akademi ise yukarıdaki şartları arar. Bkz. taşıt kredisi ve leasing.
Uygulamada
İcâre konut finansmanında (çoğu zaman azalan müşâreke ile birlikte), taşıtlarda, işletmelerin ekipman finansmanında ve icâreye dayalı sukukta kullanılır. Karşılaştırma aracı, kira yoluyla finansmanın maliyetini bir krediyle karşılaştırır.
Sık sorulan sorular
İcârede sigortayı kim öder?
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’ne göre malik, yani banka öder ve sigorta yardımlaşma esaslı olmalıdır (110 sayılı karar). Uygulamada bu maliyet çoğu zaman kiraya yansıtılır.
Kira bir piyasa oranına bağlanabilir mi?
Standartlar, baştan bilinen bir referansa göre dönem dönem yeniden belirlenen kirayı kabul eder; her dönemin kirası o dönem başlamadan belirlenir. Yasak olan, mevcut bir borcu artırmaktır.