Kısaca
İstisnâ, ayrıntılı olarak tarif edilen ve imal edilecek ya da inşa edilecek bir malın sipariş edildiği, bedelin taksitle ödenebildiği bir akittir. İki tarafı da bağlar ve teslimi geciktiren üretici için cezai şart içerebilir (Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, 65 sayılı karar, 1992).
İlke
Selemden farklı olarak istisnâda bedelin peşin ödenmesi gerekmez: iş ilerledikçe ya da teslimden sonra ödenebilir. Akdin konusu imalat emeği gerektiren bir maldır: bir bina, bir makine, bir gemi, mobilya.
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’nin kuralları
Akademi 65 (3/7) sayılı kararında (Cidde, Mayıs 1992), malın cinsini, miktarını, özelliklerini ve teslim süresini belirtmesi şartıyla istisnânın iki taraf için bağlayıcı bir akit olduğuna hükmetmiştir. Bedelin tamamı ya da bir kısmı ertelenebilir; taraflar anlaşırsa akit, mücbir sebepler dışında, bir cezai şart içerebilir. 109 (3/12) sayılı karar bu şartın üretici için caiz olduğunu, ödemeyi geciktiren alıcı aleyhine ise caiz olmadığını teyit etmiştir.
Konut ve projeler
Akademi istisnâyı, bedeli taksitle ödenerek projeden konut satın alma yoluyla, meşru konut edinme yolları arasında saymıştır (50 (1/6) sayılı karar, 1990). İslami bankalar onu inşaat finansmanında kullanır: müşteriyle bir istisnâ, bir müteahhitle de paralel bir istisnâ akdi yaparlar.
Sık sorulan sorular
Selemden farkı nedir?
Selem sıradan bir ticari mal üzerine yapılır ve bedelin hemen ödenmesini gerektirir; istisnâ ise imal edilecek bir mal üzerine yapılır ve taksitli ödemeye izin verir.