Kısaca
Müşâreke, her tarafın sermaye koyduğu bir ortaklıktır: kâr anlaşılan yüzdelere, zarar ise sermaye paylarına göre paylaşılır. Azalan müşârekede müşteri bankanın payını azar azar satın alır ve kalan payı ondan kiralar: birçok İslami konut finansmanının modeli budur (Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, 136 sayılı karar, 2004).
Ortaklık
İki ya da daha fazla ortak bir faaliyet için sermayelerini birleştirir. Kâr önceden belirlenen yüzdelere göre dağıtılır (hiçbir zaman garanti edilmiş sabit bir tutar olarak değil); zarar ise her ortağın sermayedeki payına göre paylaşılır. Kur’an, iman edip salih amel işleyenler dışında ortakların çoğunun birbirine haksızlık ettiğinden söz eder (Sâd 38:24).
Azalan müşâreke
Konut için: müşteri ile banka malı birlikte satın alır (örneğin %20 ve %80). Müşteri bankanın payını kiralar ve her ay bu paydan bir parça satın alır; kendi payı %100’e kadar büyür, bankanın payı azaldıkça kira da düşer.
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi bunu şu şartlarla kabul eder (136 (2/15) sayılı karar, Maskat, Mart 2004):
- ortağın payını satın almak için yalnızca bir tarafı bağlayan vaat;
- ilk değer üzerinden garanti edilmiş geri alım olmaması: her payın fiyatı satış anındaki piyasa fiyatı ya da her satış anında üzerinde anlaşılan fiyattır;
- sigorta, yapısal bakım ve diğer masraflar tek bir ortağa yüklenmez, paylar oranında ortaklığa aittir;
- kâr yüzdelerle dağıtılır;
- akitler (ortaklık, kira, ardışık satışlar) birbirinden ayrı kalır.
Örnek
250.000 değerinde bir konut; peşinat 50.000; bankanın payı 200.000. Bankanın payı üzerinden yıllık %4 kira ve 20 yıl boyunca sabit aylık ödemeyle müşteri ayda yaklaşık 1.212 öder: bunun bir kısmı bankanın payının kirası, kalanı pay alımıdır. Karşılaştırma aracı her yıl konutun ne kadarının size ait olduğunu gösterir.
Tartışmalı konular
Uygulamada birçok akit, sabit fiyatlı bir geri alım takvimini önceden belirler. Bazı danışma kurulları fiyatın her satış anında üzerinde anlaşılmış sayılacağı görüşüyle bunu kabul eder; bazı âlimler ise bunu piyasa fiyatı şartından bir sapma olarak görür. Akdi okuyun ve onu hangi danışma kurulunun onayladığını sorun.
Ayetler
قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَىٰ نِعَاجِهِۦ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ ٱلْخُلَطَآءِ لَيَبْغِى بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَقَلِيلٌ مَّا هُمْ وَظَنَّ دَاوُۥدُ أَنَّمَا فَتَنَّٰهُ فَٱسْتَغْفَرَ رَبَّهُۥ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ ٢٤
Dâvud: "Koyununu kendi koyunları arasına katmak istemekle sana haksızlık etmiş. Zaten ortakların çoğu, birbirlerine zulmeder. Ancak iman eden salih amellerde bulunanlar müstesna. Bunlar da ne kadar azdır!" dedi. Dâvud, kendisini imtihan ettiğimizi anlamış ve Rabbinden bağışlanma dileyerek secdeye kapanmış ve O’na yönelmişti.
Sık sorulan sorular
Konutun değeri düşerse ne olur?
Gerçek bir ortaklıkta zarar paylara göre paylaşılır. Uygulamada birçok akit sabit fiyatla geri alım öngörür: bu maddeyi kontrol edin, çünkü en çok tartışılan noktalardan biridir.
Krediden daha mı pahalı?
Her zaman değil: kira çoğu zaman piyasa oranlarını izler. Karşılaştırma aracıyla aylık ödemeyi, toplam maliyeti ve masrafları karşılaştırın.