Kısaca
Meysir kumardır: herkes ortaya bir şey koyar ve gerçek bir mübadele olmaksızın birinin kazandığını ötekiler kaybeder. Kur’an onu içki ve dikili taşlarla (putlarla) birlikte yasaklar (Mâide 5:90-91). Piyango, bahis ve ortaya para konan oyunlar buna girer; gerçek bir faaliyetin riski ise caizdir.
Kur’an ne diyor?
Bakara suresi (2:219) içki ve kumarda büyük bir günah ile bazı faydalar bulunduğunu, günahlarının ise daha büyük olduğunu bildirir. Mâide suresi (5:90-91) bunları şeytan işi, kaçınılması gereken bir pislik olarak niteler ve şeytanın bunlar aracılığıyla insanların arasına düşmanlık ve kin sokmak, onları Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak istediğini söyler.
Kumar ve ticari risk
Kumarda servet, hiçbir mal ya da hizmet değiş tokuşu olmaksızın şansa göre bir oyuncudan ötekine geçer: birinin kazancı tam olarak ötekinin kaybıdır. Tüccar ise faydalı bir şey üreterek ya da satarak risk alır; kazancı bu riskin ve emeğin karşılığıdır. İslami finansın kumarı yasaklayıp riskin paylaşılmasını şart koşmasının sebebi budur.
Günümüzdeki biçimleri
- Piyango, spor bahisleri, şans oyunları: Diyanet, gelirleri hayır işlerine harcansa bile birinin ötekinin kaybettiğini kazandığı bütün oyunların haram olan kumar olduğunu hatırlatır (2020/33 sayılı karar).
- Ücretli yarışma kuponları ve SMS’leri: katılım ücretleri ödülleri finanse ediyorsa bu bir meysir türüdür; başkasının elde edeceği sonuç üzerine bahse girmek haramdır (Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, 127 (1/14) sayılı karar, 2003).
- İkramiyeli tahviller (İngiltere’deki Premium Bonds gibi): Akademi bunları menfaat şartlı borç oldukları ve kumara benzedikleri için yasaklar (60 (11/6) sayılı karar): bkz. Premium Bonds ve piyangolar.
- Borsa endekslerinin alım satımı: Akademi bunu “saf kumar” olarak niteler (63 (1/7) sayılı karar). Opsiyonlar ve teslimatsız kapanan sözleşmeler de yasaktır: bkz. opsiyon ve trading.
Caiz olan yarışmalar
Ödüllü bir yarışma; ödül bütün katılımcılardan toplanmıyorsa, amacı ve araçları meşruysa ve hiçbir dinî vecibenin ihmal edilmesine yol açmıyorsa caizdir (127 (1/14) sayılı karar). Bir tüccar da katılım için ücret almadan ürünlerini tanıtmak amacıyla hediye verebilir.
Ayetler
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْخَمْرُ وَٱلْمَيْسِرُ وَٱلْأَنصَابُ وَٱلْأَزْلَٰمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ ٱلشَّيْطَٰنِ فَٱجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ٩٠ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيْطَٰنُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ ٱلْعَدَٰوَةَ وَٱلْبَغْضَآءَ فِى ٱلْخَمْرِ وَٱلْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ ٩١
90 Ey iman edenler! Şarap (içki), kumar, putlar ve fal okları, Şeytan'ın pis işlerindendir. Artık bunlardan kaçının ki, kurtuluşa eresiniz.
91 Şeytan, içki ve kumarla, ancak aranıza düşmanlık ve kin sokmak; sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçiyor musunuz?
يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْخَمْرِ وَٱلْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَآ إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَٰفِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَآ أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا وَيَسْـَٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ ٱلْعَفْوَ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْـَٔايَٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ٢١٩
Sana içki ve kumarı soruyorlar. De ki: Onlarda büyük günah ve insanlara bazı faydalar vardır. Günahları faydasından daha büyüktür. Ne sarf edeceklerini sana soruyorlar. De ki: İhtiyaçtan fazlasını! İşte Allah, size düşünesiniz diye ayetleri (böyle) açıklıyor.
Sık sorulan sorular
Day trading (gün içi alım satım) kumar mıdır?
Uygun hisseleri gerçekten alıp satmak kendi başına kumar değildir. Buna karşılık âlimler yatırım niyeti taşımayan spekülasyonu eleştirir; Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi de bunun saf biçimi olan araçları yasaklar: opsiyonlar, teslimatsız sözleşmeler, endeks alım satımı. Bkz. day trading.
Daha önce alınmış bir piyango ikramiyesiyle ne yapmalı?
Diyanet tövbe edilmesini ve bu kazancın sevap beklenmeden yoksullara verilmesini ister (2020/33 sayılı karar).