Kısaca
Karz-ı hasen, şart koşulmuş hiçbir fazlalık olmadan aynı miktarda geri ödenen bir iyilik borcudur. Kur’an onu Allah’a verilmiş bir borç olarak sunar (Bakara 2:245). Yalnızca hizmetin gerçek masrafları istenebilir (Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, 13 ve 108 sayılı kararlar).
Bir iyilik
Kur’an, Allah’a “güzel bir borç” veren ve Allah’ın bunu kendisine kat kat fazlasıyla ödeyeceği kişiden söz eder (Bakara 2:245, Hadîd 57:11); darda kalan borçluya mühlet verilmesini ister ve borcu bağışlamanın daha da hayırlı olduğunu ekler (Bakara 2:280).
Kurallar
- Borç aynı miktarda ve aynı para birimiyle ödenir; fiyatlara endekslenmez (42 (4/5) sayılı karar).
- Borç veren lehine hiçbir menfaat şart koşulamaz: bu riba olur.
- Borç veren, tutarla ve süreyle bağlantısı olmayan gerçek hizmet masraflarını (dosya, işlem) isteyebilir (13 (1/3) sayılı karar; 108 (2/12) sayılı kararla da hatırlatılmıştır).
- Önceden hiçbir şey kararlaştırılmamışsa borçlu, geri öderken kendi isteğiyle fazlasını verebilir.
Günümüzde
- Cari hesaplar hukuken müşterinin bankasına verdiği, her an geri istenebilen borçlardır; İslami bir bankada getiri sağlamaz (86 (3/9) sayılı karar).
- Yardımlaşma sandıkları ve yakınlar arasındaki günler (altın ya da para günü) fazlalıksız borca dayanır: bkz. altın ve para günleri.
- Akademi, ihtiyaç sahiplerinin teverruka başvurmak zorunda kalmaması için İslami bankalardan karz-ı hasen fonları kurmalarını ister (179 (5/19) sayılı karar).
- Kamunun verdiği sıfır faizli bir kredi de aynı ilkeye girebilir: bkz. sıfır faizli krediler.
Ayetler
مَّن ذَا ٱلَّذِى يُقْرِضُ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَٰعِفَهُۥ لَهُۥٓ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَٱللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُۜطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ٢٤٥
Kim Allah rızası için ( karşılığını beklemeden ) gönlünden bir borç verirse ( veya Allah yolunda harcama yaparsa ) bilsin ki ; Allah bunun karşılığını, mükâfaatını kat kat fazlasıyla öder. Rızkı daraltan da genişleten de Allah’tır ve O ‘na döndürüleceksiniz.
وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ وَأَن تَصَدَّقُوا۟ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ٢٨٠
Eğer (borçlu) darda ise eli genişleyinceye kadar ona mühlet verin. Sadaka olarak bağışlamanız, bilirseniz sizin için daha hayırlıdır.
مَّن ذَا ٱلَّذِى يُقْرِضُ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَٰعِفَهُۥ لَهُۥ وَلَهُۥٓ أَجْرٌ كَرِيمٌ ١١
Allah'a güzel bir borç verecek olan kimdir? Artık Allah, bunu kendisi için kat kat artırır. Onun için güzel bir ecir vardır.
Sık sorulan sorular
Karz-ı hasen için teminat istenebilir mi?
Evet: borç verene hiçbir menfaat sağlamadığı sürece geri ödemeyi güvenceye almak için rehin ya da kefil istenebilir.