Kısaca
Garar, bir akdin konusu, bedeli veya sonucu hakkındaki aşırı belirsizliktir. Hz. Peygamber ﷺ garar satışını yasaklamıştır (Müslim 1513). Âlimler her alışverişte kaçınılmaz olan az garara göz yumar; fahiş garar ise bir mübadele akdini geçersiz kılar.
Temel nas
Ebû Hüreyre’nin rivayetine göre Hz. Peygamber ﷺ çakıl taşı atarak yapılan satışı ve garar satışını yasaklamıştır (Müslim 1513). Kur’an “Mallarınızı aranızda batıl yollarla yemeyin” buyurur ve malın ancak “karşılıklı rıza ile yapılan ticaretle” el değiştirmesini ister (Nisâ 4:29): garar ise anlaşmazlıklara ve birinin ötekinin sırtından zenginleşmesine kapı açar.
Aynı ilkeye dayanan başka hadisler de vardır: insanın yanında olmayan şeyi satmasının yasaklanması (Ebû Dâvûd 3503, Tirmizî 1232) ve akit anında fiyat kesinleşmediğinde bir satışta iki satışın yasaklanması (Tirmizî 1231).
Az garar ve fahiş garar
Hiçbir alışveriş belirsizlikten tamamen arınmış değildir: insan bir evi temellerini görmeden satın alır. Bu yüzden âlimler az garara göz yumar. Garar, günümüz fıkıhçılarının şöyle özetlediği özellikleri bir araya getirdiğinde akdi geçersiz kılar: fahiş olması, akdin asıl konusuyla ilgili olması, akdin bağış değil mübadele (satış, kira) akdi olması ve kabul görmüş hiçbir ihtiyaca karşılık gelmemesi.
Garar nedeniyle yasaklanan satışlar
- Henüz sahip olunmayan ya da teslim edilemeyecek bir şeyi satmak.
- Bilinmeyen veya iyi tarif edilmemiş bir şeyi ya da belirsiz bir fiyatla satmak.
- Mezheplerin teslim almayı şart koştuğu mallarda, teslim almadan satmak.
- Fiyatı belirsiz bir olaya bağlamak.
Selem (ileride teslim edilecek mal için peşin ödeme) garar değildir; çünkü Sünnet onun şartlarını belirlemiştir: miktarın, niteliğin ve vadenin bilinmesi (Buhârî 2240, Müslim 1604).
Günümüzdeki uygulamalar
- Ticari sigorta: Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi bunda onu haram kılan fahiş bir garar görür ve yerine yardımlaşma sigortasını önerir (tekâfül, 9 (9/2) ve 200 (6/21) sayılı kararlar). Diyanet ise ticari sigortayı caiz görür (2005/64 sayılı karar): bkz. sigorta caiz mi?.
- Opsiyonlar ve türev ürünler: Akademi opsiyonları ve teslimatsız kapanan vadeli işlemleri yasaklar (63 (1/7) sayılı karar): bkz. opsiyon ve trading.
- Kripto paralar: Diyanet ciddi belirsizlik taşıyan ve hiçbir güvencesi bulunmayan kripto paraları caiz görmemiştir (2017); Akademi ise ek araştırmalar yapılmasını istemiştir (237 (8/24) sayılı karar, 2019): bkz. kripto paralar.
Ayetler
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلَا تَقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا ٢٩
Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda batıl yollarla yemeyin. Ancak karşılıklı rıza ile yapılan ticaretle olursa başka. Kendinizi helâk etmeyin. Şüphesiz Allah, size karşı çok merhametlidir.
Hadisler
نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن بيع الحصاة وعن بيع الغَرَر
لا تبع ما ليس عندك
بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ
Sık sorulan sorular
Riskli her akit garar mıdır?
Hayır. Olağan ticari risk (bir ürünün satılamaması gibi) caizdir, hatta İslami finansın özündedir: kazanç riske bağlıdır. Garar ise değiş tokuş edilen şeyin kendisine ilişkin belirsizliktir: akdin konusu, bedeli ya da teslimi.
Yardımlaşma sigortası neden garar sayılmaz?
Çünkü prim ile belirsiz bir tazminat arasındaki bir mübadeleye değil, katılımcılar arasında bağışa ve yardımlaşmaya dayanır. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi bu çerçevede garara göz yumar (200 (6/21) sayılı karar).