Kısa cevap
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi ve Suudi âlimler ticari sigortayı içerdiği garar nedeniyle haram sayar ve yerine yardımlaşma sigortasını (tekâfül) önerir. Diyanet ise ticari sigortayı caiz görür (2005). Kanunun zorunlu kıldığı sigorta, ticari sigortayı haram sayanlar da dahil birçok âlim tarafından kabul edilir.
Kurumlar ne diyor
Kaynağıyla birlikte resmî görüşler. Rozet, Assabile’in görüşünü değil kurumun görüşünü özetler.
-
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi İslam İşbirliği Teşkilatı, CiddeCaiz değil
Sabit primli ticari sigorta fahiş garar içerir: haramdır. Alternatifi, bağış ve yardımlaşmaya dayanan yardımlaşma sigortasıdır (tekâfül).
9 (9/2) sayılı karar, Cidde, 1985; 200 (6/21) sayılı karar, Riyad, 2013
-
Daimî Fetva Komitesi Büyük Âlimler Heyeti ve Daimî İlmî Araştırmalar ve Fetva Komitesi, Suudi ArabistanCaiz değil
Ticari sigorta her türüyle garar, riba ve kumara benzerliği nedeniyle haramdır; yardımlaşma sigortası caizdir.
Büyük Âlimler Heyeti, 55 sayılı karar, 4/4/1397 h.; İbn Bâz, 1724 numaralı fetva
-
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek KuruluCaiz
Sosyal sigortalar, karşılıklı (mütüel) sigortalar ve ticari sigortalar caizdir; kâra katılımlı hayat sigortası ve emeklilik tasarrufu, primler helal alanlarda değerlendiriliyorsa caizdir; haram bir şeyin sigortalanması ise caiz değildir.
2005/64 sayılı karar
Görüşler olduğu gibi aktarılır; başka âlimler farklı düşünebilir. Yöntem ve uyarılar
Ülkenize göre
- Fransa
- Araç sorumluluk sigortası zorunludur, konut sigortası kiracılar için zorunludur, kredi (borçlu) sigortası ise bankalarca istenir. 2026’da tekâfül sigortacısı yoktur; karşılıklı sigorta şirketleri (mutuelles) yardımlaşmaya en yakın biçimdir, ama bu onları uygun kılmaz.
- Fas
- Tekâfül şirketleri 2021 sonundan beri lisanslıdır ve başta katılım finansmanlarına bağlı olanlar olmak üzere şahıs ve mal sigortaları sunar.
- Türkiye
- Diyanet ticari sigortayı caiz görür; tekâfül şirketleri katılım esaslı sigorta da sunar.
- Körfez ülkeleri
- Yardımlaşma sigortası (tekâfül) çok yaygındır; Suudi Arabistan’da sigorta şirketleri kooperatif biçiminde örgütlenmiştir.
- Birleşik Krallık
- Tekâfül arzı çok sınırlıdır; araçlar için üçüncü şahıs sigortası zorunludur.
Sigortaya iki farklı bakış
Arap dünyasındaki çoğunluk görüşü: ticari sigortada sigortalı, belirsiz bir tazminata karşılık kesin bir prim öder; bu, fahiş garar yüklü, kumara benzeyen bir mübadeledir ve şirket primlerin bir kısmını faizle değerlendirir. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi bunu yasaklamış ve yerine yardımlaşma sigortasını önermiş (9 (9/2) sayılı karar, 1985), bunun kurallarını da 2013’te netleştirmiştir (200 (6/21) sayılı karar). Suudi Arabistan Büyük Âlimler Heyeti de aynı görüşü benimsemiştir (55 sayılı karar, 1397 h.).
Diyanet’in görüşü: sigorta zararı bütün sigortalılar arasında paylaştırır; bu da İslam’ın yardımlaşma amacıyla örtüşür. Ticaretin küreselleştiği bir dünyada sigortadan uzak durmak bir risk olur. Diyanet bu nedenle, haram bir şeyin sigortalanması dışında sosyal, karşılıklı ve ticari sigortaları caiz görmüştür (2005/64 sayılı karar).
Zorunlu sigorta
Ticari sigortayı haram sayan birçok âlim, kanunun zorunlu kıldığı sigortanın (araç sorumluluk sigortası, kiracının konut sigortası, bir sözleşmenin şart koştuğu sigorta) yaptırılmasını kabul eder: sorumluluk onu dayatana aittir. Tekâfül bulunmadığında zorunlu asgari düzeyle yetinmeyi tavsiye ederler.
Sık karşılaşılan durumlar
- Sağlık sigortası: Akademi, hayatın korunmasına bağlı ihtiyaç nedeniyle, gararı azaltan şartlarla doğrudan bir sağlık kuruluşuyla yapılan sağlık sigortasını ve yardımlaşma esaslı bir sigortacıyla yapılanı kabul eder; ticari bir sigortacıyla yapılanı ise yasaklar (149 (7/16) sayılı karar, Dubai, 2005).
- Hayat sigortası: çoğunluk görüşüne göre ticari hayat sigortası haramdır; Diyanet, primler helal alanlarda değerlendiriliyorsa kâra katılım esasıyla işleyeni caiz görür. Ayrıca bkz. emeklilik tasarrufu.
- Kredi (borçlu) sigortası: bir kredi için istenir; bkz. sıfır faizli kredi.
- Tekâfül: bkz. tekâfül ve ülkelere göre sigortacılar.
Ayetler
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تُحِلُّوا۟ شَعَٰٓئِرَ ٱللَّهِ وَلَا ٱلشَّهْرَ ٱلْحَرَامَ وَلَا ٱلْهَدْىَ وَلَا ٱلْقَلَٰٓئِدَ وَلَآ ءَآمِّينَ ٱلْبَيْتَ ٱلْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّن رَّبِّهِمْ وَرِضْوَٰنًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَٱصْطَادُوا۟ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَـَٔانُ قَوْمٍ أَن صَدُّوكُمْ عَنِ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ أَن تَعْتَدُوا۟ وَتَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْبِرِّ وَٱلتَّقْوَىٰ وَلَا تَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَٰنِ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ ٢
Ey iman edenler! Allah’ın nişanelerine, haram aya, (Kâbe'ye hediye edilen) kurbana (yine hediyelik olduğuna işaret) gerdanlık takılan hayvanlara, Rablerinin lütfunu arayarak Beyt-i Haram'a yönelmiş kimselere (saldırı ve saygısızlığı), helal saymayın. İhramdan çıktığınız zaman avlanın. Sizi Mescid-i Haram’a girmenizi engellediği için bir topluma olan kininiz, aşırı gitmenize sebep olmasın. İyilik ve takva hususunda birbirinize yardımcı olun. Günah ve düşmanlık hususunda birbirinize yardım etmeyin. Allah’tan sakının/takvalı olun. Allah’ın cezalandırması şiddetlidir.
Hadisler
نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن بيع الحصاة وعن بيع الغَرَر
Sık sorulan sorular
Ticari bir sigortadan alınan tazminat helal mi?
Ticari sigortayı haram sayanlara göre, birçok âlimin görüşüyle sigortalı yalnızca ödediği primlerin karşılığına hak kazanır, kalanını vermesi gerekir; Diyanet’e göre ise tazminat helaldir. Kendi durumunuz için bir âlime danışın.
Fransa’daki mutuelle (tamamlayıcı sağlık sigortası) tekâfül müdür?
Üyeler arasındaki dayanışmaya dayanır; bu da onu tekâfül fikrine yaklaştırır, ama tekâfülün kurallarını (uygun yatırımlar, fazlanın akıbeti, danışma kurulu) uygulamaz. Tekâfül bulunmadığında pek çok kişi onu bir ihtiyaç olarak görür.