زكاة عروض التجارة
Ticaret malının ve işletmenin zekâtı
Stok ve nakit, kısa vadeli borçlar düşüldükten sonra, her yıl %2,5.
Zekâtımı hesapla Hesaplayıcı bu hükümleri günün fiyatlarıyla ve seçtiğiniz mezhebe göre uygular.
Temel kural
Satmak için satın alınan mallar zekâta tabidir (dört mezhebin ittifakı); yeter ki satın alınırken ticaret niyeti bulunsun. Stok, satın alındığı paranın yılına tabidir. Nisap, altın veya gümüş nisabıdır; Hanefî ve Hanbelî mezhepleri, fakirler için hangisi daha faydalıysa onu esas alır.
Meymûn b. Mihrân’dan nakledilen ve Kuveyt Zekât Kurumu’nun uyguladığı formül: (mallar + nakit + tahsili umulan alacaklar − borçlar) × %2,5.
Kaynaklar Bakara 2/267 · Ebû Ubeyd, el-Emvâl, 918 · Kuveyt Zekât Kurumu, Ahkâmü ve fetâva’z-zekât, s. 40
Neler hesaba katılır, neler katılmaz?
- Hesaba katılanlar: stok (dükkânda, yolda, depoda), üretimdeki ürünler ve ürüne giren hammaddeler, nakit, tahsili umulan müşteri alacakları, satmak için alınan arsa ve binalar.
- Hesaba katılmayanlar: işyeri, makineler, araçlar, mobilya, raflar, üründe kalmayan malzemeler (yakıt), peştamallık (şerefiye), şüpheli alacaklar (tahsil edildiğinde bir defa zekâtı verilir).
- Kısa vadeli ticari borçlar (tedarikçiler, ödenecek maaşlar ve vergiler) borçlar kuralına göre düşülür.
Kaynaklar Fethu’l-kadîr, 2/219; Keşşâfü’l-kınâ‘, 2/243 · Kuveyt Zekât Kurumu, şirketlerin zekâtı rehberi (2019), md. 32 ve 45
Stok hangi fiyatla hesaplanır?
Alış fiyatıyla değil, zekât günündeki piyasa fiyatıyla (Daimî Komite; İbn Bâz). Uygulamada bazı ayrıntılar vardır: malın genellikle satıldığı fiyat (Kuveyt Zekât Kurumu); toptancı için toptan, perakendeci için perakende fiyatı (11. Nedve; AAOIFI); beklenen kâr hariç güncel değer (Diyanet).
Mâlikî mezhebinde, fiyatların yükselmesini bekleyerek stok tutan tüccar (muhtekir) yalnızca sattığında, bir yıl için öder; sürekli satış yapan (müdîr) ise her yıl öder.
Kaynaklar İbn Bâz, Mecmû‘u fetâvâ, 14/251 · Diyanet, 01.02.2023 tarihli 11 sayılı karar · İbn Rüşd, Bidâyetü’l-müctehid, 1/269
Para olarak mı, mal olarak mı?
Ticaret malının zekâtı kural olarak para ile verilir (Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri). İhtiyaç bulunduğunda mal olarak verilmesi de kabul edilir: durgunluk, nakit sıkıntısı, fakirlerin yararı (İbn Teymiyye; 1. Nedve).
Sık sorulan sorular
Şirketimin makinelerini ve işyerini hesaba katar mıyım?
Hayır. Yalnızca satılık mallar, nakit ve tahsili umulan alacaklar hesaba katılır; duran varlıklar hariç tutulur.
Şirketim zaten zekât veriyor. Hisselerim için de verir miyim?
Hayır. Şirket kendi mallarının zekâtını verdiğinde ortak veya hissedar aynı pay için ikinci kez vermez (Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, 28 numaralı karar).
Bu bir hesaplama yardımıdır, dinî bir fetva değildir. Şüpheniz olursa ehil birine danışın.