Kısa cevap
Opsiyonlar, teslimatsız kapanan vadeli işlemler, CFD’ler ve endeks alım satımı Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi tarafından yasaklanmıştır (63 sayılı karar): bunlarda mal olmayan bir hak satılır ya da bir fiyat değişimi üzerine bahse girilir. Diyanet de varantları caiz görmez (2025). Selemin şartlarına uyan gerçek bir vadeli alım ise caizdir.
Kurumlar ne diyor
Kaynağıyla birlikte resmî görüşler. Rozet, Assabile’in görüşünü değil kurumun görüşünü özetler.
-
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi İslam İşbirliği Teşkilatı, CiddeCaiz değil
Opsiyonlar ne bir mala, ne bir menfaate, ne de satılabilecek bir mali hakka dayanır: haramdır, yeniden satılmaları da haramdır. Fiilî teslimatı olmayan vadeli işlem sözleşmeleri ve endeks alım satımı da haramdır; selemin şartlarını taşıyan vadeli bir sözleşme ise caizdir.
63 (1/7) sayılı karar, Cidde, 1992; 238 (9/24) sayılı karar, 2019 (riskten korunma)
-
AAOIFI İslami Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetim Kurumu, BahreynCaiz değil
Uygulandığı şekliyle opsiyonları, futures sözleşmelerini ve faiz swaplarını dışlar; selem ve sarf kurallarına uyan vaatleri ve gerçek satışları kabul eder.
Şer’î standart 20 (organize piyasalarda emtia satışı)
-
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek KuruluCaiz değil
İleride belirli bir fiyattan alma ya da satma hakkı bir bedel karşılığında satılmaz; varantlar da opsiyonlar gibi caiz değildir.
2025/64 sayılı karar (varantlar)
Görüşler olduğu gibi aktarılır; başka âlimler farklı düşünebilir. Yöntem ve uyarılar
Ülkenize göre
- Türkiye
- VİOP (Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası) ve varantlar bu yasakların kapsamına girer.
- Körfez ülkeleri
- İslami kuruluşlar riskten korunmak için, Akademi’nin çerçevesini çizdiği tek taraflı vaatler ve uygun akitler kullanır (riskten korunmaya dair 238 sayılı karar).
Opsiyonlar
Bir opsiyon, bir prim karşılığında bir varlığı ileride belirli bir fiyattan alma ya da satma hakkı verir. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi bu hakkın ne bir mal, ne bir menfaat, ne de satılabilecek bir mali hak olduğuna hükmetmiştir: opsiyon haramdır, yeniden satılması da haramdır (63 (1/7) sayılı karar). Diyanet de varantlar için aynı hükmü vermiş ve günümüz kurumlarının çoğunun bir “alma ya da satma hakkı”nın satılmasını kabul etmediğini hatırlatmıştır (2025/64 sayılı karar).
Vadeli işlemler
Akademi emtia ve döviz üzerine yapılan sözleşmeleri dört şekle ayırmıştır (63 sayılı karar):
- teslim ve ödeme hemen yapılır: caizdir;
- teslim ve ödeme hemen yapılır ve piyasanın takas odasınca güvence altına alınır: caizdir;
- teslim ertelenir, ödeme teslimde yapılır ve teslim gerçektir: selemin şartlarını (bedelin peşin ödenmesi) taşımadıkça haramdır;
- teslim ertelenir ve teslimat olmadan ters bir işlemle kapatılır: haramdır; futures sözleşmelerinin en yaygın şekli budur.
CFD, ikili opsiyonlar, endeksler
CFD ve ikili opsiyon hiçbir mülkiyet sağlamaz: bir fiyat farkı alınır ya da ödenir. Bunlar garar ile meysiri bir araya getirir. Akademi endeks alım satımını saf kumar olarak nitelemiştir (63 sayılı karar).
Riskten korunma
Şirketler ve İslami bankalar, Akademi’nin çizdiği çerçevede (238 (9/24) sayılı karar, 2019) uygun araçlarla (tek taraflı vaatler, gerçek satışlar) fiyat ve kur değişimlerine karşı kendilerini koruyabilir.
Ayetler
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْخَمْرُ وَٱلْمَيْسِرُ وَٱلْأَنصَابُ وَٱلْأَزْلَٰمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ ٱلشَّيْطَٰنِ فَٱجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ٩٠ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيْطَٰنُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ ٱلْعَدَٰوَةَ وَٱلْبَغْضَآءَ فِى ٱلْخَمْرِ وَٱلْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ ٩١
90 Ey iman edenler! Şarap (içki), kumar, putlar ve fal okları, Şeytan'ın pis işlerindendir. Artık bunlardan kaçının ki, kurtuluşa eresiniz.
91 Şeytan, içki ve kumarla, ancak aranıza düşmanlık ve kin sokmak; sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçiyor musunuz?
Hadisler
نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن بيع الحصاة وعن بيع الغَرَر
لا تبع ما ليس عندك
Sık sorulan sorular
Düşüşe karşı korunmak için opsiyon almak farklı mı?
Akademi’ye göre korunma amacı akdin niteliğini değiştirmez: opsiyon haram olmaya devam eder. Şirketler için uygun riskten korunma araçları vardır (238 sayılı karar).