Kısa cevap
Döviz değişimi peşin ve elden ele yapıldığında caizdir (Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, 63 ve 102 sayılı kararlar; AAOIFI, 1 numaralı standart). Çevrim içi platformlardaki forex ise neredeyse her zaman kaldıraçlı ve teslimi ertelenmiş CFD’lere dayanır: swapsız bir “İslami” hesapla bile dışlanır.
Kurumlar ne diyor
Kaynağıyla birlikte resmî görüşler. Rozet, Assabile’in görüşünü değil kurumun görüşünü özetler.
-
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi İslam İşbirliği Teşkilatı, CiddeŞartlı caiz
Döviz değişimi peşin ve elden ele yapıldığında caizdir; dövizin vadeli satışı ve bağlayıcı kambiyo vaadi haramdır, teslimatsız sözleşmeler de öyle.
63 (1/7) sayılı karar, 1992, ve 102 (5/11) sayılı karar, Manama, 1998
-
AAOIFI İslami Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetim Kurumu, BahreynŞartlı caiz
Kambiyo işlemi, gerçek teslimle ya da onun yerini tutan bir kayıtla hemen tamamlanmalıdır; faizli marjin, swap ve vadeli sözleşmeler dışlanır.
Şer’î standart 1 (döviz işlemleri)
-
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek KuruluŞartlı caiz
Altın, gümüş ve döviz peşin olarak değiştirilir; bunları ek bedel olmasa bile veresiye satmak faize dönüşür.
Altın ve dövizin veresiye satışına dair fetva (15/09/2020)
Görüşler olduğu gibi aktarılır; başka âlimler farklı düşünebilir. Yöntem ve uyarılar
Ülkenize göre
- Türkiye
- Bankaların vadeli döviz işlemleri, Din İşleri Yüksek Kurulunca katılım bankalarına ayrılan bir toplantıda incelenmiştir; peşin kambiyo esas olmaya devam eder.
- Körfez ülkeleri
- Bazı aracı kurumlar “swap-free” hesaplar sunar; bunların kullandığı kaldıraç ve CFD’ler sorunlu olmaya devam eder.
Peşin kambiyo
Paralar altın ve gümüşün hükümlerine tabidir: birbirleriyle değiştirildiklerinde elden ele değiştirilmelidir (Müslim 1587, 1584). Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi bunu kâğıt paralar için teyit etmiş (21 (9/3) sayılı karar), dövizin vadeli satışını ve bağlayıcı kambiyo vaadini yasaklamıştır (102 (5/11) sayılı karar, 1998). Bir havale ya da hesaba anında yapılan kayıt, teslim alma yerine geçer (kabza dair 53 (4/6) sayılı karar).
Platformların sunduğu
Bireysel yatırımcılara yönelik “forex” tekliflerinin çoğu CFD’dir: hiçbir zaman döviz teslim almazsınız, bir kur farkını tahsil eder ya da ödersiniz; üstelik aracı kurumdan alınmış bir borç anlamına gelen bir kaldıraçla. Buna, faiz niteliğindeki gecelik finansman swapları eklenir. Bu, Akademi (63 sayılı karar) ve AAOIFI tarafından dışlanmıştır.
“İslami” hesaplar
Bunlar swapları kaldırır, çoğu zaman yerine ücret koyar. Kaldıraç, teslimatın olmaması ve ödemenin ertelenmesi ise devam eder: swapların kaldırılması işlemi uygun hâle getirmeye yetmez.
Mümkün olanlar
Seyahat etmek ya da ödeme yapmak için peşin döviz bozdurmak; dövizi faizsiz bir çok para birimli hesapta tutmak; başka bir para birimi cinsinden uygun varlıklara yatırım yapmak.
Hadisler
Altının altınla, gümüşün gümüşle, buğdayın buğdayla, arpanın arpayla, hurmanın hurmayla, tuzun tuzla (değiştirilmesi) birbiriyle aynı (ölçü veya ağırlık) olması ve elden ele verilmesi gerekir. Çeşitleri farklı ise, elden ele alıp-vermek şartıyla dilediğinizi satabilirsiniz
«Altının altınla, gümüşün gümüşle, buğdayın buğdayla, arpanın arpayla, hurmanın hurmayla, tuzun tuzla (değiştirilmesi) birbiriyle aynı (ölçü veya ağırlık) olması ve elden ele verilmesi gerekir. Çeşitleri farklı ise, elden ele alıp-vermek şartıyla dilediğinizi satabilirsiniz.»
الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلاً بِمِثْلٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ يَدًا بِيَدٍ فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ…
«Altını altınla satmayınız, ancak bunlardan bâzısını bâzısı üzerine artırmayarak misli misline (yânî müsâvî surette) satınız. Gümüşü de gümüşle satmayınız, ancak bunlardan bâzısını bâzısı üzerine artırmaksızın misli misline (müsâvî surette) satınız. Ve gaibi (mevcut olmayanı) mevcut olanla değiştirmeyin.» Başka bir lafızda; «Ancak elden ele olsun.» Bir diğer lafız da; «Aynı miktarda, misli misline, aynı şekilde olsun.»
Ebu Said el-Hudrî -radıyallahu anh- merfu olarak anlatıyor: «Altını altınla satmayınız, ancak bunlardan bâzısını bâzısı üzerine artırmayarak misli misline (yânî müsâvî surette) satınız. Gümüşü de gümüşle satmayınız, ancak bunlardan bâzısını bâzısı üzerine artırmaksızın misli misline (müsâvî…
لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَلاَ تُشِفُّوا بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ وَلاَ تَبِيعُوا الْوَرِقَ بِالْوَرِقِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَلاَ تُشِفُّوا بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ وَلاَ تَبِيعُوا…
Sık sorulan sorular
Kaldıraçsız forex caiz mi?
Hesabınıza hemen teslim edilen gerçek bir döviz alımıysa evet. Kaldıraçsız bir CFD ise teslimatın olmaması sorun olmaya devam eder.