Kısa cevap
Kurumlar arasında görüş ayrılığı vardır. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi kesin bir hükme varmamış ve risklere karşı uyarmıştır (237 sayılı karar, 2019); Diyanet (2017) büyük belirsizlik taşıyan kripto paraları, Mısır Dârulifta (2018) ise bitcoin ticaretini caiz görmez; Endonezya Ulema Meclisi (2021) bunları para olarak yasaklar, ama gerçek bir dayanak varlığı olan tokenların alım satımını kabul eder. Azınlıkta kalan bazı âlimler ve danışma kurulları bitcoini bir varlık olarak kabul eder.
Kurumlar ne diyor
Kaynağıyla birlikte resmî görüşler. Rozet, Assabile’in görüşünü değil kurumun görüşünü özetler.
-
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi İslam İşbirliği Teşkilatı, CiddeKarar yok
Belirleyici sorular hâlâ inceleme aşamasındadır: kripto para bir mal mı, bir menfaat mi, bir finansal varlık mı yoksa dijital bir varlık mı? Şer’an kabul edilen bir değeri var mı? Büyük riskleri ve istikrarsızlığı göz önünde bulunduran Akademi, incelemenin sürdürülmesini tavsiye eder.
237 (8/24) sayılı karar, Dubai, Kasım 2019
-
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek KuruluCaiz değil
Ciddi belirsizlik taşıyan, aldatmaya fazlasıyla açık olan, hiçbir güvencesi bulunmayan ve bir piramit gibi bazılarını sebepsiz yere zenginleştiren kripto paralar caiz değildir; her kripto para bu ilkelere göre değerlendirilir. Din İşleri Yüksek Kurulu konuyu 2022’de bir uzmanlar toplantısında yeniden ele almıştır.
04/12/2017 tarihli fetva
-
Mısır Dârulifta Fetva Kurumu, KahireCaiz değil
Bitcoin ticareti haramdır: bir otoritenin güvencesi olmayan, çok dalgalı, dolandırıcılığı kolaylaştıran ve ekonomiyi tehdit eden bir paradır.
Ocak 2018 tarihli fetva
-
MUI Endonezya Ulema Meclisi, CakartaŞartlı caiz
Kripto parayı para olarak kullanmak haramdır (garar, zarar, kanuna aykırılık); dayanak varlığı ve açık bir faydası olan, mal niteliğindeki bir kripto ise alınıp satılabilir.
Endonezya âlimler toplantısı (Ijtima Ulama), 11 Kasım 2021
Görüşler olduğu gibi aktarılır; başka âlimler farklı düşünebilir. Yöntem ve uyarılar
Ülkenize göre
- Türkiye
- Kripto varlık platformları 2024’ten bu yana Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından düzenlenmektedir; Diyanet 2017 tarihli görüşünü korumaktadır.
- Fas
- Kripto paraların kullanımı uzun süre kambiyo otoritesi tarafından yasaklandı; yasal bir çerçeve hazırlanmaktadır.
- Körfez ülkeleri
- Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’de platformlar için lisans rejimleri vardır; bazı platformlar “uygun” kripto listeleri sunduklarını öne sürer.
Neden tartışmalı?
Bir kripto parayı değerlendirmek için âlimler önce onun ne olduğunu sorar: bir para mı, bir mal mı, bir finansal varlık mı, yoksa yalnızca bir kayıt mı? Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi 2019’da bu soruların açık kaldığını ve kripto paraların büyük riskler ve ciddi bir istikrarsızlık taşıdığını kabul etmiş; incelemenin sürdürülmesini tavsiye etmiştir (237 (8/24) sayılı karar).
Aleyhteki gerekçeler: değere ve ihraççıya ilişkin belirsizlik (garar), kumara benzeyen spekülasyon, güvence yokluğu, dolandırıcılıkta kullanılması ve bazı ülkelerdeki yasaklar. Diyanet bu özellikleri taşıyan kripto paraların caiz olmadığı sonucuna varmış (2017), Mısır Dârulifta da bitcoin ticaretini yasaklamıştır (2018).
Lehteki gerekçeler: geniş çapta kabul gören bir kripto para, her para gibi örfle tanınmış bir değişim aracı olabilir; azınlıkta kalan bazı âlimler ve danışma kurulları bitcoini bu açıdan kabul etmiş, kaldıraçlı spekülasyonu ise yasaklamıştır.
Herkesin dışladığı işlemler
- Kripto paralarda kaldıraçlı alım satım, vadeli işlemler (futures) ve opsiyonlar: bkz. opsiyon ve türev ürünler.
- Ödünç verilen kriptolar üzerinden garantili getiri ödeyen “earn” ya da borç verme ürünleri: bu, getirili bir borçtur. Bkz. staking.
- Kumar, haram ya da dolandırıcı projelere ait tokenlar.
Caiz gören görüşü izliyorsanız
Kullanımı meşru olan kriptoları düzenlenmiş bir platformda, kaldıraçsız ve peşin olarak alın; yatırım aracı olarak kullanıldıklarında faizli tahvillerle desteklenen stablecoin’lerden kaçının ve zekâtlarının ayrıca hesaplandığını unutmayın.
Ayetler
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلَا تَقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا ٢٩
Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda batıl yollarla yemeyin. Ancak karşılıklı rıza ile yapılan ticaretle olursa başka. Kendinizi helâk etmeyin. Şüphesiz Allah, size karşı çok merhametlidir.
Hadisler
نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن بيع الحصاة وعن بيع الغَرَر
Sık sorulan sorular
USDT stablecoin’i helal mi?
Bu, ihraççısının çoğu zaman faizli menkul kıymetlere yatırılan rezervlerine ve genel olarak kripto paralar hakkındaki görüşlere bağlıdır. Ödeme yapmak için elde tutmak, getiri karşılığında ödünç vermekten daha az soru işareti taşır; ödünç vermek getirili bir borçtur.
NFT’ler helal mi?
Diyanet NFT’leri ve akıllı sözleşmeleri 2022’deki toplantısında incelemiştir; bir NFT, temsil ettiği şeye (meşru olan ya da olmayan bir eser) ve kendisiyle yapılan spekülatif kullanıma göre değerlendirilir.