Özet
Bir hisse iki süzgeçten geçer. Önce faaliyet: şirket haram bir faaliyetle (faizli bankacılık, alkol, kumar, domuz, yöntemlere göre silah, haram eğlence) geçinmemelidir. Ardından rakamlar: faizli borç, değerlendirilen nakit ve uygun olmayan gelirler her yöntemin belirlediği eşiklerin altında olmalıdır (AAOIFI’ye göre borç için piyasa değerinin %30’u, uygun olmayan gelirler için cironun %5’i). Ardından geriye arındırma kalır.
Ülkenize göre
- Türkiye
- Borsa İstanbul, faaliyetleri ile borç, likidite ve uygun olmayan gelir oranları bakımından taranmış şirketlerden oluşan katılım endeksleri (Katılım) yayımlar; hisse taraması aracı Türkiye için %30, %30 ve %5 eşiklerini uygular.
- Körfez ülkeleri
- Körfez piyasaları uygun şirket listeleri yayımlar ya da yayımlatır; Suudi kurullarının birçoğu, borç konusunda daha katı olan kendi eşiklerini kullanır.
- Fransa
- Resmî bir liste yoktur: büyük Avrupa hisseleri için çoğu zaman İslami endekslerin (MSCI, S&P, Dow Jones) bileşimi referans alınır.
1. adım: faaliyet
Şirketin tanıtımını okuyun (faaliyet raporu, “faaliyet” bölümü). Asıl faaliyeti haramsa dışlanır: klasik bankacılık ya da sigortacılık, alkol, birçok yönteme göre tütün, domuz, kumar, yetişkin içerikleri ve çoğu zaman silah. Bir şirketin küçük, uygun olmayan bir faaliyeti olabilir: bu durumda 3. adımda değerlendirilir.
2. adım: borç ve nakit
| Oran | Toplananlar | AAOIFI eşiği | Dow Jones, S&P eşiği |
|---|---|---|---|
| Borç | Kısa ve uzun vadeli faizli borçlanmalar | Piyasa değerinin %30’u | Ortalama piyasa değerinin %33’ü |
| Nakit | Kasa ve faizli yatırımlar | %30 | %33 |
| Alacaklar | Müşterilerin borçlu olduğu tutarlar | — | %33 (Dow Jones); nakitle birlikte %49 (S&P) |
MSCI ve FTSE piyasa değeri yerine toplam aktiflere böler; bu da sonucu borsa dalgalanmalarına karşı daha az duyarlı kılar. Her yöntemin ayrıntısı yöntem sayfasındadır.
3. adım: uygun olmayan gelirler
Alınan faizleri (“interest income”) ve haram faaliyetlerden elde edilen ciroyu arayın. Bunların toplamı cironun %5’ini aşmamalıdır.
4. adım: rakamlar nerede bulunur?
- Borç: bilanço, “finansal borçlar” (kısa ve uzun vadeli).
- Nakit: bilanço, “nakit ve nakit benzerleri” ve “kısa vadeli yatırımlar”.
- Ciro ve finansal gelirler: gelir tablosu ya da dipnotlar.
- Piyasa değeri: hisse fiyatı çarpı hisse sayısı.
Hisse taraması aracı ABD’de işlem gören şirketler için bu rakamları otomatik doldurur; diğerleri için bunları faaliyet raporundan girin.
5. adım: zaman içinde takip
Uygun bir hisse, büyük bir borçlanmadan, bir şirket satın almasından ya da fiyat düşüşünden sonra uygunluğunu yitirebilir. Yöntemler her üç ayda bir yeniden kontrol eder. Bir hisse süzgeçten çıkarsa, danışma kurullarının çoğu onu makul bir süre içinde satmayı ve çıkıştan sonra elde edilen kazançları arındırmayı ister.
6. adım: arındırma
Uygun olsa bile bir şirketin çoğu zaman biraz uygun olmayan geliri vardır: temettülerinizin buna karşılık gelen kısmı yoksullara verilir. Bkz. temettüleri ve faizleri arındırma.
Sık sorulan sorular
Neden iki yöntem farklı sonuçlar veriyor?
Çünkü aynı paydaya (günün piyasa değeri, 24 ya da 36 aylık ortalama, toplam aktifler) bölmüyorlar ve eşikleri de aynı değil. Bir yöntem seçin ve onu izleyin; şüphe durumunda en katı olanı tercih edin.
Borsada işlem gören İslami bir banka süzgeçten geçer mi?
Faaliyeti kabul edilir; ancak finansmanları faizli borç olmadığı için oranları farklı hesaplanır. Yöntemler bu bankalara özel kurallar uygular.