Kısa cevap
Emeklilik tasarrufu, uygun yatırımlarda değerlendirildiği takdirde caizdir: meşru şirketlerin hisseleri, İslami fonlar, sukuk; tahviller ya da faizli garantili fonlar değil. Diyanet bu şartlarla Türkiye’deki BES’i (Bireysel Emeklilik Sistemi) ve devlet katkısını caiz görür (2022). Zorunlu dağıtım esaslı emeklilik bir yatırım değil, bir prim ödemesidir.
Kurumlar ne diyor
Kaynağıyla birlikte resmî görüşler. Rozet, Assabile’in görüşünü değil kurumun görüşünü özetler.
-
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek KuruluŞartlı caiz
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), birikimler helal alanlarda değerlendiriliyorsa caizdir; devlet katkısı kabul edilebilir; inançlı çalışanlar birikimlerinin uygun şekilde yönetilmesini talep etmelidir.
2022/64 (BES) ve 2005/64 sayılı kararlar
-
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi İslam İşbirliği Teşkilatı, CiddeŞartlı caiz
İlkeler, diğer yatırımlara olduğu gibi emeklilik tasarrufuna da uygulanır: tahvil ve faizli mevduat olmamalı; faaliyeti meşru şirketlerin hisseleri olmalıdır.
10 (10/2), 60 (11/6), 63 (1/7) sayılı kararlar
Görüşler olduğu gibi aktarılır; başka âlimler farklı düşünebilir. Yöntem ve uyarılar
Ülkenize göre
- Fransa
- Dağıtım esaslı temel ve tamamlayıcı emeklilik bir yatırım değil, zorunlu bir prim sistemidir. Emeklilik tasarrufu (PER, bireysel emeklilik planı) için, sigortacı sunuyorsa uygun yatırım fonlarıyla serbest yönetimi seçin; avro fonundan (fonds en euros, anapara garantili fon) kaçının.
- Birleşik Krallık
- Birçok işyeri emeklilik planı, varsayılan fonun yerine seçilebilecek bir şer’î fon sunar (örneğin Nest’in fonu); bireysel emeklilik ve SIPP sağlayıcılarının birçoğu da bu tür fonlar sunar.
- Türkiye
- Emeklilik şirketleri katılım emeklilik fonları sunar; Diyanet devlet katkısını caiz görür.
- ABD
- 401(k) ya da IRA hesabında (ABD’deki emeklilik hesapları) çoğu zaman İslami fonlar (örneğin Amana fonları ya da uygun ETF’ler) seçilebilir: bkz. fon listesi.
- Fas
- Zorunlu emeklilik sistemleri dağıtım esaslıdır; lisanslı şirketlerde tekâfül tasarruf ürünleri de bulunur.
Dağıtım ve fonlama
- Dağıtım esaslı (Fransa’daki temel emeklilik, kamu sistemleri): primleriniz bugünkü emekli aylıklarını öder; kendiniz hiçbir şey yatırmazsınız. Bu bir yatırım sözleşmesi değil, kanuni bir yükümlülüktür.
- Fon esaslı (PER, İngiliz emeklilik planları, BES, 401(k)): paranız yatırıma yönlendirilir. Uygunluk sorusu burada ortaya çıkar.
Sorunlu olanlar
Varsayılan fonlar çoğu zaman tahvilleri, faizli mevduatı ve her türden hisseyi karıştırır; garantili fonlar (Fransa’daki avro fonu gibi) ağırlıklı olarak tahvillere dayanır. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi’ne göre faizli tahviller haramdır (60 (11/6) sayılı karar) ve hisseler yalnızca faaliyeti meşru şirketler için caizdir (63 (1/7) sayılı karar).
Çözüm: uygun fonları seçmek
- Planın sunduğu bir şer’î fonu seçmek (Birleşik Krallık’ta, Türkiye’de, ABD’de yaygındır).
- Bu yoksa, buna izin veren bir planda İslami ETF’ler ya da fonlarla kendi dağılımınızı oluşturmak: bkz. fon listesi.
- Fon bunu yapmıyorsa temettülerin uygun olmayan kısmını arındırmak: bkz. arındırma aracı.
Diyanet, birikimler helal alanlarda değerlendiriliyorsa BES’i caiz görmüş ve devletin ödediği katkının kabul edilebileceğini belirtmiştir (2022/64 sayılı karar).
Peki ya zekât?
Emeklilik tasarrufu kendine özgü kurallarla (fonlara erişilebilirlik, hisse oranı) zekâta tabidir: bkz. yatırımların zekâtı.
Sık sorulan sorular
İşverenim uygun olmayan bir fona prim yatırıyor: ne yapmalıyım?
Planda şer’î bir fon olup olmadığını sorun ve ona geçin; bu çoğu zaman masrafsız mümkündür. Diyanet, çalışanları birikimlerinin uygun şekilde yönetilmesini talep etmeye davet eder.
Devletin bağladığı emekli aylığı helal mi?
Zorunlu dağıtım primleriyle finanse edilen bir emekli aylığı sosyal bir haktır; faiz sayılmaz.