Kısa cevap
Bölünmüş ödeme bir taksitli satış olduğunda caizdir: satın alma anında belirlenen, peşin fiyattan biraz yüksek de olabilen tek bir fiyat (Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, 51 sayılı karar). Ayrı bir faiz varsa ya da gecikme ücretleri borç verenin lehine borca ekleniyorsa haram olur.
Kurumlar ne diyor
Kaynağıyla birlikte resmî görüşler. Rozet, Assabile’in görüşünü değil kurumun görüşünü özetler.
-
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi İslam İşbirliği Teşkilatı, CiddeŞartlı caiz
Akitte tek bir fiyat belirlenmişse taksitli satışın peşin satıştan daha pahalı olması caizdir; ayrı bir faiz ya da gecikme durumunda fazlalık öngörmek haramdır. Erken ödeme karşılığında indirim, önceden kararlaştırılmamışsa caizdir.
51 (2/6) sayılı karar, 1990, ve 64 (2/7) sayılı karar, 1992
-
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek KuruluŞartlı caiz
Fiyat satış anında belirlenmişse, biraz daha pahalı da olsa taksitli ödeme caizdir; bir bankanın sonradan ek ücret karşılığında borcu taksitlendirmesi ise faizdir.
2017 ve 15/09/2020 tarihli fetvalar (vade farkı, taksit)
Görüşler olduğu gibi aktarılır; başka âlimler farklı düşünebilir. Yöntem ve uyarılar
Ülkenize göre
- Fransa
- Satıcıların sunduğu “masrafsız 3 ya da 4 taksit” (3 ou 4 fois sans frais) çoğu zaman bir ödeme kuruluşu tarafından sağlanır; koşullarda öngörülen gecikme ücretlerini kontrol etmek gerekir.
- Körfez ülkeleri
- Tabby ve Tamara faizsiz taksitli ödeme sunar; bazı tekliflerinin şer’î sertifikası olduğu belirtilir: gecikme koşullarını okuyun.
- Türkiye
- Satıcının fiyatıyla yapılan taksitli alışveriş caiz görülür; borcun banka tarafından yapılandırılması ise caiz görülmez.
- Birleşik Krallık
- Klarna, Clearpay ve PayPal faizsiz 3 taksitli ödeme sunar; daha uzun vadeli bazı seçenekler faiz içerir.
Ne zaman caizdir?
- Toplam fiyat satın alma anında belirlenir (süreye göre birkaç fiyat arasında açık bir seçim bırakılmaz: Tirmizî 1231).
- Süreye göre hesaplanan ayrı bir faiz yoktur.
- Gecikme borcu artırmaz (51 (2/6) sayılı karar).
Fiyat peşin fiyattan biraz yüksek olabilir: bu caiz bir vadeli satıştır (51 ve 64 sayılı kararlar). Kur’an vadeli borçların yazılmasını ister (Bakara 2:282).
Gecikme ücretleri sorunu
Bölünmüş ödeme hizmetlerinin çoğu “faizsiz” olduğunu duyurur, ama gecikme durumunda ücret öngörür. Alacaklının lehine borca eklenen bir ceza, Akademi’ye göre ribadır (51 ve 109 sayılı kararlar). Bazı âlimler gerçek maliyete karşılık gelen götürü tahsilat masraflarını ya da bir hayır kurumuna bağış taahhüdünü kabul eder; bazıları ise ceza öngören her sözleşmeden kaçınmayı tavsiye eder. Kullanıyorsanız her zaman zamanında ödeyin ve koşulları okuyun.
Ne zaman krediye dönüşür?
- Bir oranın (yıllık maliyet oranı) gösterildiği uzun vadeli bir seçenek faizli bir kredidir.
- Zaten ödenmiş bir alışverişten sonra bankanın önerdiği taksitlendirme bir kredidir (Diyanet).
- Altın ya da döviz taksitle almak, masrafsız olsa bile haramdır; çünkü bunların değişimi elden ele yapılmalıdır (Diyanet; bkz. altın).
Ayetler
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَىٰٓ أَجَلٍ مُّسَمًّى فَٱكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌۢ بِٱلْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ ٱللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ ٱلَّذِى عَلَيْهِ ٱلْحَقُّ وَلْيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْـًٔا فَإِن كَانَ ٱلَّذِى عَلَيْهِ ٱلْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُۥ بِٱلْعَدْلِ وَٱسْتَشْهِدُوا۟ شَهِيدَيْنِ مِن رِّجَالِكُمْ فَإِن لَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَٱمْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ ٱلشُّهَدَآءِ أَن تَضِلَّ إِحْدَىٰهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَىٰهُمَا ٱلْأُخْرَىٰ وَلَا يَأْبَ ٱلشُّهَدَآءُ إِذَا مَا دُعُوا۟ وَلَا تَسْـَٔمُوٓا۟ أَن تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَىٰٓ أَجَلِهِۦ ذَٰلِكُمْ أَقْسَطُ عِندَ ٱللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَٰدَةِ وَأَدْنَىٰٓ أَلَّا تَرْتَابُوٓا۟ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوٓا۟ إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَآرَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِن تَفْعَلُوا۟ فَإِنَّهُۥ فُسُوقٌۢ بِكُمْ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱللَّهُ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ ٢٨٢
Ey iman edenler! Belirli bir süreye kadar borçlandığınız zaman onu yazın. Aranızda bir kâtip doğru olarak yazsın. Kâtip, Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan kaçınmasın, yazsın. (Katibe) borçlu olan yazdırsın. Rabbi olan Allah’tan korksun da ondan hiçbir şeyi eksiltmesin. Eğer borçlu cahil/sefih veya zayıf ya da bizzat kendisi yazdırmaya gücü yetmezse, velisi (onu) dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahit bulundurun. Eğer iki erkek yoksa, razı olacağınız şahitlerden, bir erkek ve biri unuttuğu zaman diğerinin ona hatırlatması için iki kadın şahitler çağrıldıklarında (şahitlik etmekten) kaçınmasınlar. Küçük olsun, büyük olsun borcu süresiyle birlikte yazmaya üşenmeyin. Bu, Allah katında daha adaletli, şahitlik için daha sağlam, şüpheye düşmemeniz için de en isabetli olandır. Ancak aranızda yaptığınız alışverişin peşin bir ticaret olması halinde onu yazmamanızın bir günahı yoktur. Alışveriş yaptığınız zaman da şahit tutun. Yazana da şahide de zarar verilmesin. Eğer bir zarar verirseniz bu şüphesiz, sizin hak yoldan çıkmanız demektir. Allah’tan korkun. Allah (bunları) size öğretmektedir. Allah her şeyi bilendir.
Hadisler
بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ
Sık sorulan sorular
Klarna helal mi?
Faizsiz 3 taksitli ödeme taksitli satışa benzer ve kabul edilebilir; oranlı seçenekler ve gecikme ücretleri ise sorunludur. Seçtiğiniz seçeneği kontrol edin ve her zaman zamanında ödeyin.
Tabby ya da Tamara ile altın alınabilir mi?
Hayır: altın paraya karşı elden ele değiştirilir; masrafsız bile olsa taksitle almak haramdır.