İslam’da kimler mirasçıdır?
Kur’an ve Sünnet on iki mirasçının payını belirlemiştir; diğerleri en yakından en uzağa doğru kalanı alır. Burada her mirasçının, vefat edenin geride bıraktığı aileye göre ne aldığını ve kimin onu mahrum edebileceğini bulacaksınız.
Ashâbü’l-ferâiz (farz pay sahipleri)
Payları Kur’an veya Sünnet ile belirlenmiştir: yarı, dörtte bir, sekizde bir, üçte iki, üçte bir veya altıda bir. Altı mirasçı hiçbir zaman mahrum olmaz: koca, hanım, baba, anne, oğul ve kız.
- Koca 1/2 veya 1/4 Koca, hanımının çocuğu yoksa bıraktığı malın yarısını, çocuğu varsa dörtte birini alır. Hiçbir zaman mahrum olmaz.
- Hanım 1/4 veya 1/8 Hanım, kocasının çocuğu yoksa bıraktığı malın dörtte birini, çocuğu varsa sekizde birini alır. Birden fazla hanım bu dörtte biri veya sekizde biri paylaşır.
- Kız 1/2, 2/3 veya erkek kardeşiyle Erkek kardeşi yoksa tek kız yarıyı alır, birden fazla kız üçte ikiyi paylaşır. Erkek kardeşi varsa kalanı onunla birlikte alır: erkek, kızın payının iki katını alır.
- Oğlun kızı 1/2, 2/3 veya 1/6 Vefat edenin çocuğu yoksa oğlun kızı kızın yerine geçer. Tek bir kızla birlikte, üçte ikiyi tamamlayan altıda biri alır. İki kızla birlikte, oğlun bir oğlu onu mirasçı yapmadıkça bir şey almaz.
- Baba 1/6 veya kalan Vefat eden oğul bıraktıysa baba altıda bir alır; yalnızca kız bıraktıysa altıda bir ve ardından kalanı; çocuk bırakmadıysa kalanın tamamını.
- Anne 1/3 veya 1/6 Vefat eden çocuk veya en az iki kardeş bıraktıysa anne altıda bir alır; aksi hâlde üçte bir. Yalnızca eş ve babayla birlikteyse kalanın üçte birini alır.
- Dede (babanın babası) 1/6 veya kalan Baba yoksa babanın babası olan dede onun yerine geçer. Vefat edenin kardeşleriyle birlikte mezhepler ayrılır: Hanefîler her şeyi dedeye verir, diğerleri onu kardeşlerle paylaştırır.
- Nine 1/6 Anne yoksa nine (anneanne veya babaanne) altıda bir alır; iki nine bunu paylaşır.
- Öz kız kardeş 1/2, 2/3 veya kalan Fer’, baba ve öz erkek kardeş yoksa öz kız kardeş yarı, birden fazla kız kardeş üçte iki alır. Vefat edenin kızıyla birlikte kalanı alır; erkek kardeşiyle birlikte onunla mirasçı olur (2’ye 1).
- Baba bir kız kardeş 1/2, 2/3, 1/6 veya kalan Öz kardeş yoksa baba bir kız kardeş öz kız kardeş gibi mirasçı olur. Tek bir öz kız kardeşle birlikte, üçte ikiyi tamamlayan altıda biri alır.
- Anne bir kardeşler 1/6 veya 1/3 Anne bir erkek veya kız kardeş altıda bir alır; birden fazla iseler üçte biri kadın-erkek eşit olarak paylaşırlar. Ancak mirasçı fer’, baba ve dede yoksa mirasçı olurlar.
Kalanın mirasçıları (asabe)
Vefat edene erkekler yoluyla bağlı erkeklerdir (oğullar, baba, erkek kardeşler, yeğenler, amcalar, amcazadeler) ve onlarla birlikte mirasçı olan kadınlar. Farz paylardan kalanı alırlar; yakın olan uzak olanı mahrum eder.
- Oğul kalan Oğlun belirli bir farz payı yoktur: farz paylardan (eş, anne-baba) kalanın tamamını alır. Kızlarla birlikte her oğul iki kızın payını alır.
- Oğlun oğlu kalan Vefat eden hiç oğul bırakmadıysa oğlun oğlu oğlun yerine geçer: kendi derecesindeki oğlun kızlarıyla birlikte kalanı alır (2’ye 1).
- Öz erkek kardeş kalan Vefat eden erkek fer’ ve baba bırakmamışsa öz erkek kardeş kalanı alır (asabe); öz kız kardeşleriyle birlikte her birinin iki katını alır.
- Baba bir erkek kardeş kalan Baba bir erkek kardeş, öz erkek kardeş gibi ama ondan sonra kalanı alır: öz erkek kardeş ve kızla birlikte asabe olan öz kız kardeş onu mahrum eder.
- Yeğenler, amcalar ve amcazadeler kalan Erkek fer’, baba, dede ve erkek kardeş yoksa kalan, erkekler yoluyla en yakın erkek akrabaya gider: yeğenler, sonra amcalar, sonra amcazadeler, sonra onların oğulları.
Bu yolla mirasçı olmayanlar
Kızların ve kız kardeşlerin çocukları, erkek kardeşlerin ve amcaların kızları, dayı ve teyzeler, halalar ve anne tarafından dede, «kadınlar yoluyla yakınlar»dır (zevi’l-erhâm): onları mirasçı kabul eden mezheplere göre ancak başka hiçbir mirasçı bulunmadığında mirasçı olurlar.