İslam’da vasiyet

Vasiyet yapmak gerekli mi?

Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: «Vasiyet edecek bir şeyi olan Müslümanın, vasiyeti yanında yazılı olmadan iki gece geçirmesi doğru değildir» (Buhârî, no. 2738; Müslim, no. 1627).

Âlimlerin çoğuna göre, başkalarına bilinmeyen borçları veya yanında emanetler ve haklar bulunan kimse için vasiyet vacip olur: iade edilebilmeleri için yazılmaları gerekir. Bunun dışında mal bırakan kimsenin, malının bir kısmını mirasçı olmayan yakınlarına veya hayır işlerine vasiyet etmesi müstehaptır.

Bakara sûresinin 180. ayeti anne-baba ve yakınlar lehine vasiyeti emrediyordu; âlimlerin çoğuna göre paylar ayetleri (Nisâ 11 ve 12) mirasçılar için onun yerini almıştır; mirasçı olmayan yakınlar için tavsiye devam eder.

Üçte bir sınırı

Hasta olan Sa‘d b. Ebû Vakkâs malının neredeyse tamamını vasiyet etmek istedi; Peygamber ﷺ ona şöyle cevap verdi: «Üçte bir, üçte bir de çoktur. Mirasçılarını zengin bırakman, onları insanlara el açan muhtaçlar olarak bırakmandan daha hayırlıdır» (Buhârî, no. 2742; Müslim, no. 1628).

İbn Abbas bu hadis sebebiyle insanların dörtte bire inmesini arzu etmiştir (Buhârî, no. 2743). Üçte bir, cenaze masrafları ve borçlar ödendikten sonra kalan üzerinden hesaplanır.

Üçte biri aşan vasiyet, ancak mirasçıların vefattan sonra, her biri kendi payından kabul ettiği ölçüde geçerlidir.

Mirasçıya vasiyet yoktur

«Allah her hak sahibine hakkını vermiştir; mirasçıya vasiyet yoktur» (Ebû Dâvûd, no. 2870; Tirmizî, no. 2120; İbn Mâce, no. 2713). Dolayısıyla vasiyetle bir mirasçının (bir oğlun, hanımın…) payı artırılamaz, bir başkasınınki azaltılamaz.

Dört mezhebe göre böyle bir vasiyet ancak diğer mirasçılar vefattan sonra kabul ederse hüküm ifade eder. Mirasçılık vefat anına göre belirlenir: vefat eden bir oğul bıraktığı için mirasçı olmayan bir erkek kardeş vasiyet alabilir.

Kime vasiyet edilir?

Mirasçı olmayan yakınlara: anne veya babası önceden ölmüş torunlar, çocuklar sebebiyle mahrum olan kardeşler, yeğenler, himaye edilen çocuk (kefâlet), hısımlar; muhtaç birine; kalıcı bir hayır işine (sadaka-i câriye, vakıf, cami, okul, kuyu).

Âlimlerin çoğuna göre gayrimüslim bir yakına, mirasçı olmasa da vasiyet caizdir. Vasiyet haram bir işe yönelik olamaz.

Yazmak, tarih atmak, şahit tutmak

Kur’an vasiyet sırasında iki adil şahit ister (Mâide sûresi, 106-108. ayetler). Vasiyeti yazmak, tarih atmak, imzalamak ve iki şahide imzalatmak âdettir.

Hayat boyunca her zaman değiştirilebilir veya geri alınabilir; yalnızca sonuncusu geçerlidir. Vasiyet ancak ölümle, cenaze masrafları ve borçlar ödendikten sonra hüküm ifade eder.

Ülkeye göre medeni kanun bir şekil şartı koyar (Türkiye’de resmî vasiyetname noterde, el yazılı vasiyetname ise baştan sona el yazısıyla, tarihli ve imzalı olarak yapılır) ve saklı paylarla vasiyet edilebilecek miktarı sınırlar. Vasiyetinizi bir hukukçuya veya noterliğe gösterin.

Vasiyete neler yazılır?

Ödenecek borçlar ve tahsil edilecek alacaklar, iade edilecek emanetler ve eşyalar; varsa vasiyetler (kişi, tutar veya kesir, üçte bir sınırında); Sünnet’e uygun cenaze talimatları (yıkama, namaz, müslüman mezarlığına çabuk defin, israf olmadan); küçük çocuklara bakacak kişi; vasiyeti yerine getirecek kişi; ve kalanın Allah’ın belirlediği paylara göre bölüşülmesi talebi.

Aşağıdaki örnek bu metni tarayıcınızda hazırlar: sitede hiçbir şey gönderilmez veya kaydedilmez.