Zilzâl kapsamlı bir sûredir: Bir adam Peygamber ﷺ’ten böyle bir sûre istedi, o da ona bunu okuttu; adam ona bir şey eklemeyeceğine yemin edince Peygamber ﷺ “Adamcağız kurtuldu!” buyurdu. Birbirini güçlendiren zayıf tariklerle Kur’ân’ın yarısına denk olduğu rivayet edilir. Peygamber ﷺ onu vitirden sonra ve sabah namazında okumuştur.
Yaşlı bir adam Peygamber ﷺ’ten kendisine kapsamlı bir sûre okutmasını istedi, o da ona Zilzâl’i okuttu. Adam ona hiçbir şey eklemeyeceğine yemin edince Peygamber ﷺ “Adamcağız kurtuldu!” buyurdu. Zira bu sûre kıyamet, diriliş ve ceza gibi âhiretin en önemli hâllerini toplar.
Kur’ân’ın yarısına denk olduğu, hepsi zayıf fakat zayıflığı ağır olmayan tariklerle rivayet edilmiştir; tarikleri birlikte hadisi hasen li-gayrihî kılar. Tîbî’ye göre Kur’ân’ın asıl konusu başlangıç ve dönüştür; Zilzâl ise tamamen dönüşe ayrılmıştır.
Peygamber ﷺ vitirden sonra oturarak iki rekât kılar, bunlarda Kâfirûn ve Zilzâl sûrelerini okurdu; Nevevî’ye göre bunu caiz olduğunu göstermek için yapmış, devamlı yapmamıştır.
“Kim zerre ağırlığınca bir hayır işlerse onu görür” âyeti bu sûrededir; Resûlullah ﷺ bu âyeti eşsiz ve kapsamlı (el-fâzzetü’l-câmia) diye nitelemiştir.
Mufassal sûrelerinden
Vâsile b. el-Eska’ hadisine göre Peygamber ﷺ’in diğer peygamberlere üstün kılındığı Mufassal’dandır: “… ve Mufassal ile üstün kılındım.”
Ne zaman okunur
Sabah namazında: Peygamber ﷺ onu her iki rekâtta da okumuştur (Ebû Dâvûd)
Peygamber ﷺ’in vitirden sonra bazen oturarak kıldığı iki rekâtta, Kâfirûn ile birlikte (İbn Huzeyme ve İbn Hibbân)
Faziletine dair hadisler
Her hadisin Arapça metni, tercümesi, kaynağı ve sıhhat derecesi.
فقال الرجل: ولكن اقرئني يا رسول الله سورة جامعة، فاقرأه ﴿إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ﴾ حتى فرغ منها. قال الرجل: والذي بعثك بالحق لا أزيد عليها أبدًا، ثم أدبر الرجل فقال رسول الله ﷺ: أفلح الرويجل، أفلح الرويجل
Bir adam Resûlullah ﷺ’e gelip kendisine Kur’ân okutmasını istedi… Adam: “Ey Allah’ın Resûlü! Bana kapsamlı bir sûre okut” dedi. Resûlullah ﷺ ona “İzâ zülziletil-ardu” sûresini sonuna kadar okuttu. Adam: “Seni hak ile gönderene yemin olsun ki, buna asla bir şey eklemeyeceğim” dedi ve dönüp gitti. Resûlullah ﷺ de “Adamcağız kurtuldu, adamcağız kurtuldu!” buyurdu.
﴿إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ﴾ تعدل نصف القرآن و ﴿قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ﴾ تعدل ثلث القرآن، و ﴿قُلْ يَاأَيُّهَا الْكَافِرُونَ﴾ تعدل ربع القرآن
“İzâ zülziletil-ardu” Kur’ân’ın yarısına, “Kul hüvallâhu ehad” Kur’ân’ın üçte birine, “Kul yâ eyyühe’l-kâfirûn” da Kur’ân’ın dörtte birine denktir.
أنه سمع النبي ﷺ يقرأ في الصبح ﴿إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ﴾ في الركعتين كلتيهما، فلا أدري أنسي رسول الله ﷺ أم قرأ ذلك عمدًا
Peygamber ﷺ’i sabah namazında her iki rekâtta da “İzâ zülziletil-ardu” sûresini okurken işitmiştir: “Resûlullah ﷺ unuttu mu, yoksa bilerek mi okudu, bilmiyorum.”
فلما أسن رسول الله ﷺ وأخذ اللحم، جعل الثمان ستًّا ويوتر بالسابعة، ويصلي ركعتين وهو جالس يقرأ فيهما بـ ﴿قُلْ يَاأَيُّهَا الْكَافِرُونَ﴾ و ﴿إِذَا زُلْزِلَتِ﴾
Resûlullah ﷺ yaşlanıp kilo alınca sekiz rekâtı altıya indirdi, yedincisiyle vitir kıldı, sonra oturarak iki rekât kıldı ve bunlarda “Kul yâ eyyühe’l-kâfirûn” ile “İzâ zülzilet” sûrelerini okudu.
Sûrenin konuları
Kıyamet gününün hak oluşu ve dehşetleri
Allah kıyametin kopmasına izin verdiğinde olacak şiddetli sarsıntı
Herkesin dünyadaki iyi ya da kötü amelinin karşılığını göreceği
Hesabın inceliği: zerre ağırlığınca hayır ya da şer işleyen onu görecektir
Ana amacı: Kıyametin dehşetini ve oradaki hesabın inceliğini hatırlatmak.
Zilzâl Suresi hakkında
Zilzâl Suresi “İzâ zülzilet” ve “ez-Zilzâl” diye de anılır; Mekke’de inmiştir, bazılarına göre Medine’de. Kûfe sayımına göre sekiz, diğerlerine göre dokuz âyettir; Mushaf sıralamasında 99. sûredir. Allah’ın kıyametin kopmasına ve insanların hesap için diriltilmesine izin verdiği zaman olacak şiddetli sarsıntının tasviriyle başlar.
