Kısa cevap
Kurumların büyük çoğunluğuna göre (Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, AAOIFI, Diyanet, Suudi kurumlar) banka faizi ribadır: borca şart koşulan ve haram olan bir fazlalık. Ezher İslami Araştırmalar Akademisi ve Mısır Dârulifta ise bunu caiz bir yatırım akdi olarak görür; bu görüş azınlıkta kalmaktadır.
Kurumlar ne diyor
Kaynağıyla birlikte resmî görüşler. Rozet, Assabile’in görüşünü değil kurumun görüşünü özetler.
-
Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi İslam İşbirliği Teşkilatı, CiddeCaiz değil
Borca uygulanan her faiz ve vadesi gelmiş bir borca süre karşılığında eklenen her fazlalık haram ribadır. Vadesiz, vadeli ya da tasarruf hesabı olsun, faiz getiren mevduat ribalı borçtur.
10 (10/2) sayılı karar, Cidde, 1985, ve 86 (3/9) sayılı karar, Abu Dabi, 1995
-
AAOIFI İslami Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetim Kurumu, BahreynCaiz değil
Faiz, İslami finans kuruluşlarının bütün işlemlerinden dışlanır; faizli tahviller haramdır.
Şer’î standartlar, özellikle 21 numaralı standart (menkul kıymetler)
-
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek KuruluCaiz değil
Vadeli mevduat faizi, enflasyonun altında da olsa üstünde de olsa haramdır. Parayı faizsiz bir vadesiz hesapta tutmak aynı nitelikte değildir; ancak meşru bir seçenek varken zaruret olmadan bu uygun değildir.
15/09/2020 tarihli fetvalar (vadeli ve vadesiz mevduat)
-
Daimî Fetva Komitesi Büyük Âlimler Heyeti ve Daimî İlmî Araştırmalar ve Fetva Komitesi, Suudi ArabistanCaiz değil
Banka faizleri ribadır; bunları almış olan kişi onları ne kendisinde tutar ne de bankaya iade eder, hayır yollarına harcar.
İbn Bâz’ın riba ve banka faizlerine dair fetvaları (binbaz.org.sa)
-
Ezher İslami Araştırmalar Akademisi Ezher, KahireCaiz
Parayı, getirisini önceden belirleyen bir bankaya yatırmak caizdir: Akademi bunu bir borç değil, bir yatırım akdi olarak görür.
321 sayılı karar, 31 Ekim 2002
-
Mısır Dârulifta Fetva Kurumu, KahireCaiz
Mevduat ve önceden belirlenen getiriler yeni ve caiz finansman akitleridir. Uluslararası düzeyde azınlık görüşüdür.
Dârulifta’nın, Ezher’in 2002 tarihli kararıyla uyumlu fetvaları
Görüşler olduğu gibi aktarılır; başka âlimler farklı düşünebilir. Yöntem ve uyarılar
Ülkenize göre
- Fransa
- Cari hesaplara neredeyse hiç faiz işlemez; düzenlenmiş tasarruf hesapları (Livret A, LDDS, LEP) ve konut tasarruf planı (PEL) ise faiz getirir. 2026 itibarıyla bir Fransız bankasının sunduğu İslami tasarruf hesabı yoktur.
- Birleşik Krallık
- Lisanslı birçok İslami banka (Al Rayan, Gatehouse, BLME…), ISA (vergiden muaf tasarruf hesabı) dahil olmak üzere “beklenen kâr” esaslı tasarruf hesapları sunar: bkz. banka listesi.
- Türkiye
- Katılım bankaları katılım hesapları sunar; Diyanet, akitlere uyulduğu sürece bunlardaki kâr paylaşımını caiz görür (2018).
- Mısır
- Dârulifta ve Ezher sabit getirili banka mevduatlarını ve sertifikalarını caiz görür; İslami bankalar ve İslami pencereler, çoğunluk görüşünü izleyenlere bir alternatif sunar.
- Fas
- Katılım bankaları mudârebe ya da vekâlete dayalı, faizsiz yatırım hesapları sunar.
Çoğunluk neden riba sayıyor?
Hukuken bir hesaba para yatırmak, onu bankaya borç vermektir: banka paranın sahibi olur, onu dilediği gibi kullanır ve geri ödemeyi taahhüt eder. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi buradan, bu mevduata ödenen her faizin, oranı ne olursa olsun, borca şart koşulan bir fazlalık, dolayısıyla riba olduğu sonucuna varmıştır (10 ve 86 sayılı kararlar). Kur’an ribayı yasaklar ve tövbe edene yalnızca ana parasını bırakır (Bakara 2:278-279); Hz. Peygamber ﷺ de ribayı yiyene ve yedirene lanet etmiştir (Müslim 1598).
Bu kurumlara göre oranın düşük olması ya da enflasyonu telafi etmesi hiçbir şeyi değiştirmez: kâğıt para tam anlamıyla bir paradır (21 (9/3) sayılı karar) ve borçlar endekslenmeden aynı miktarda ödenir (42 (4/5) sayılı karar).
Ezher’in ve Dârulifta’nın görüşü
Ezher İslami Araştırmalar Akademisi 2002’de, kârı önceden belirleyen bir bankaya para yatırmanın caiz olduğuna hükmetmiştir (321 sayılı karar). Akademi, müşteri ile banka arasındaki ilişkiyi bir borç değil bir yatırım vekâleti olarak görür ve kârın önceden belirlenmesinin mudiyi koruduğunu düşünür. Mısır Dârulifta da bu görüşü benimser. Diğer akademiler ve âlimlerin çoğu, anaparanın banka tarafından garanti edilmeye devam ettiğini, bunun da borcun tanımı olduğunu hatırlatarak bu görüşü reddetmiştir.
Uygulamada ne anlama gelir?
- Çoğunluk görüşünü izleyen kişi, imkânı olduğunda faizli hesaplardan kaçınır ve daha önce aldığı faizlerden kurtulur: bkz. faizle ne yapılır ve arındırma aracı.
- Maaş almak ve faturaları ödemek için getirisiz bir cari hesaba sahip olmak, ihtiyaç gerekçesiyle geniş ölçüde kabul görür; Diyanet, mümkün olduğunda İslami bir banka seçmenin daha iyi olduğunu belirtir.
- Tasarruf için bkz. hesaplar ve tasarruf hesapları ve İslami bankalar.
Ayetler
ٱلَّذِينَ يَأْكُلُونَ ٱلرِّبَوٰا۟ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِى يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيْطَٰنُ مِنَ ٱلْمَسِّ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْبَيْعُ مِثْلُ ٱلرِّبَوٰا۟ وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلْبَيْعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰا۟ فَمَن جَآءَهُۥ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِۦ فَٱنتَهَىٰ فَلَهُۥ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ ٢٧٥
Faiz yiyenler, ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların, “Alışveriş de faiz gibidir” demelerinden dolayıdır. Oysa Allah, alışverişi helâl, faizi haram kılmıştır. Bundan böyle kime Rabbinden bir öğüt gelir de (o öğüte uyarak) faizden vazgeçerse, artık önceden aldığı onun olur. Durumu da Allah’a kalmıştır. (Allah, onu affeder.) Kim tekrar (faize) dönerse, işte onlar cehennemliklerdir. Orada ebedî kalacaklardır.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَذَرُوا۟ مَا بَقِىَ مِنَ ٱلرِّبَوٰٓا۟ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ٢٧٨ فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا۟ فَأْذَنُوا۟ بِحَرْبٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَٰلِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ ٢٧٩
278 Ey iman edenler! Eğer gerçekten Mümin iseniz, Allah’tan korkun ve faizden geri kalanı bırakın.
279 Eğer böyle yapmazsanız, bunun Allah’a ve elçisine karşı açılmış bir savaş olduğunu bilin. Şayet tevbe ederseniz, ana paranız sizindir. (Böylece) zulmetmemiş ve de zulme uğramamış olursunuz.
Hadisler
لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم آكل الربا ومؤكله وكاتبه وشاهديه، وقال: هم سواء
Sık sorulan sorular
Banka ben istemeden faiz yatırırsa ne olacak?
Kişi bunları kendisi için tutmaz: hesaptan çeker ve sevap beklemeden yoksullara ya da kamu yararına hizmetlere verir (Diyanet, İbn Bâz). Bkz. alınan faizle ne yapılır.
Çocuğum için açılan bir hesabın faizi de bu kapsamda mı?
Evet, hüküm hesap sahibinin yaşına değil akde ilişkindir: bu faizler de aynı şekilde arındırılır.
Ezher’in görüşünü izleyebilir miyim?
Bu, tanınmış kurumların savunduğu gerçek bir görüştür, ama azınlıktadır. Kişisel bir tercih için güvendiğiniz bir âlime danışın; ihtiyat çoğunluk görüşünü gerektirir.