Kadınlar için umre ve hac

İhram kıyafeti

Kadının ihram için özel bir kıyafeti yoktur. Bol, örten ve kokusuz, dilediği renkte normal kıyafetlerini giyer: beyaz zorunlu değildir. Ayakkabı, çorap ve dikişli elbise giyebilir; dikişli ve vücuda oturan elbise yasağı yalnızca erkekleri ilgilendirir.

Kıyafetle ilgili iki yasağı vardır: yüzünü, yüze göre biçilmiş bir örtüyle (nikap, burku’) örtmek ve eldiven giymek. Peygamberimiz ﷺ şöyle buyurmuştur: «İhramlı kadın yüz peçesi takmaz ve eldiven giymez.»

Yakınından yabancı erkekler geçtiğinde, Hz. Âişe’nin Peygamberimize ﷺ eşlik eden kadınlar hakkında anlattığı gibi, başörtüsünün bir kısmını yüzüne doğru sarkıtabilir (senedi tartışmalı bir hadis). Diğer yasaklara erkekler gibi uyar: koku, saç ve tırnak kesmek, avlanmak, cinsel ilişki.

Kaynaklar Buhârî 1838 (İbn Ömer); Ebû Dâvûd 1833 (Hz. Âişe), senedi tartışmalı

Umre ve hacda hayız ve lohusalık

Hayız ve lohusalık (nifas), ne ihrama girmeye ne de menâsiki yerine getirmeye engeldir; tek istisna, temiz olmayı gerektiren Kâbe tavafıdır. Hz. Âişe hac yolunda Serif’te hayız görünce ağlamaya başladı; Peygamberimiz ﷺ ona şöyle buyurdu: «Bu, Allah’ın Âdem’in kızlarına yazdığı bir şeydir. Temizleninceye kadar Beytullah’ı tavaf etmek dışında hacının yaptığı her şeyi yap.»

1. Mikatta

   Kendisini temizlemese de temizlik için gusül abdesti alır, bir koruyucu kullanır, sonra herkes gibi niyet eder ve telbiye getirir. Zülhuleyfe’de yeni doğum yapmış olan Esmâ bint Umeys’e Peygamberimiz ﷺ şöyle emretti: «Yıkan, bir bezle korun ve ihrama gir.» İhramın iki rekât namazını kılmaz.

2. Umrede

   Hayzın bitmesini bekler ve gusül alır, sonra tavafı, sa’yi ve saç kısaltmayı yapar. Bu arada ihramlı kalır; dua edebilir, zikredebilir ve birçok âlimin görüşüne göre Kur’an’ı ezberden veya bir ekrandan okuyabilir; çoğunluğa göre hayızlıyken Mescid-i Haram’a girmez.

3. Hacda

   Arafat vakfesini, Müzdelife gecesini, taş atmayı, kurbanı ve saç kısaltmayı diğer hacılar gibi yapar. Yalnızca ziyaret (ifâda) tavafı ve daha önce yapılmamışsa ardından gelen sa’y, temizlenmesini bekler. 10 Zilhicce’deki taş atma ve saç kısaltmadan sonra, bu tavafa kadar cinsel ilişki dışında her şey ona yeniden helal olur.

4. Ayrılırken

   Mekke’den ayrılırken hayızlı olan kadından veda tavafı düşer ve bir şeyle telafi etmesi gerekmez: «İnsanlara son işlerinin Beytullah’ta olması emredildi; ancak hayızlı kadına bu konuda kolaylık gösterildi.» Hz. Safiyye ziyaret tavafından sonra hayız görünce Peygamberimiz ﷺ yalnızca bu tavafı yapıp yapmadığını sordu, ardından yola çıkmaya izin verdi.

Temettu haccında umrenin tavafından önce hayız başlar ve 8 Zilhicce’den sonraya kadar sürerse, kadın hacı umresinin tavafını yapmadan hac için ihrama girer. Âlimlerin çoğuna göre haccı bu durumda kırana dönüşür; Veda Haccı’nda Hz. Âişe’nin durumu da böyleydi. Hanefîlere göre ise umresini bırakır ve hacdan sonra yeniden yapar; Hz. Âişe de Ten’îm’den bunu yapmıştır.

Hac sırasında âdeti geciktirmek için ilaç kullanmak, sağlığa zarar vermemek şartıyla birçok âlime göre caizdir: yola çıkmadan birkaç hafta önce doktorunuzla konuşun. Hayız olmayan kanamalar (istihâze) hiçbir şeye engel değildir: kadın her namaz için abdest alır ve tavaf dahil bütün menâsiki yerine getirir.

Kaynaklar Buhârî 305, Müslim 1211 (Hz. Âişe Serif’te); Müslim 1218 (Esmâ bint Umeys); Buhârî 1755, Müslim 1328 (İbn Abbas, veda tavafı); Buhârî 1757, Müslim 1211 (Hz. Safiyye); Buhârî 1556 ve 1784, Müslim 1211 ve 1212 (Hz. Âişe, kıran ve ardından Ten’îm’den umre)

Mahremsiz yolculuk

Suudi Arabistan mevzuatı, reşit kadınların umre ve haccı için artık mahrem şartı aramıyor; bu kadınlar vizeyi ve izni tek başlarına veya bir grupla alabiliyor (Nusuk ve vizeler sayfasına bakınız). Dinî mesele ise ayrıdır: Peygamberimiz ﷺ «Kadın ancak bir mahremle birlikte yolculuk etsin» buyurmuştur ve âlimler bu hadisin farz hacca uygulanması konusunda ihtilaf etmiştir.

Farz haccı güvenilir bir kafileyle caiz görenler, özellikle Peygamberimizin ﷺ Adî b. Hâtim’e, bir kadının Hîre’den Kâbe’ye kadar Allah’tan başka hiçbir şeyden korkmadan tek başına yolculuk edeceğini haber verdiği sözünü delil getirir. Yanında bulunabilecek bir mahremi olmayan ve tereddüt eden kadının kendi mezhebinden bir âlime danışması yerinde olur.

Kaynaklar Buhârî 1862, Müslim 1341 (İbn Abbas); Buhârî 3595 (Adî b. Hâtim)

Menâsikteki diğer farklar

• Telbiye alçak sesle söylenir: âlimlerin genel görüşüne göre kendisinin ve yanındaki kadının duyacağı kadar.
• Ne remel (ilk üç şavtta kısa adımlarla çalımlı yürüme) ne de ıztıba (sağ omzu açma): bu iki uygulama erkeklere mahsustur.
• Sa’yde kadın iki yeşil işaret arasında adımlarını hızlandırmadan yürür.
• Başını tıraş etmez: saçlarını toplar ve uçlarından yaklaşık bir parmak boğumu uzunluğunda keser. «Kadınlara tıraş olmak düşmez; kadınlara düşen yalnızca kısaltmaktır.»
• Hacerülesved’e dokunmak için erkeklerin arasından yol açmaya çalışmaz: uzaktan elle işaret etmek yeterlidir. Hz. Âişe tavafı erkeklerden uzak durarak yapardı.
• Zayıflarla birlikte ay battıktan sonra Müzdelife’den ayrılabilir; Hz. Sevde ve Esmâ’ya da bu izin verilmişti.
• Hasta, yaşlı veya hamileyse ve cemrelerdeki kalabalık onu tehlikeye atıyorsa, önce kendisi için taş atmış olan birini yerine taş atmak üzere vekil tayin edebilir.

Kaynaklar Ebû Dâvûd 1984 ve 1985 (İbn Abbas, saç kısaltma); Buhârî 1618 (Hz. Âişe ve tavaf); Buhârî 1679 ve 1681, Müslim 1290 (Esmâ ve Hz. Sevde Müzdelife’de)

Hamile, bebekli veya çocuklu

Hamilelik umreye de hacca da engel değildir, ama yorgunluk, sıcak ve kalabalık gerçektir. Birçok ülke üçüncü üç aylık dönemdeki veya riskli gebeliği olan kadınları hacca kabul etmez; havayolu şirketleri de genellikle 28. haftadan itibaren doktor raporu ister ve gebeliğin son döneminde uçağa almaz. Tavaf ve sa’y, üst katta tekerlekli sandalyeyle veya elektrikli araçla yapılabilir.

Çocuğun haccı ve umresi geçerlidir ve sevabı vardır: bir kadın küçük bir çocuğu Peygamberimize ﷺ doğru kaldırıp «Bunun haccı olur mu?» diye sordu. O da «Evet, sana da sevap vardır» buyurdu. İbn Abbas’ın bir sözüne göre bu hac, çocuğa büluğa erdiğinde farz olacak haccın yerini tutmaz. Anne veya baba küçük çocuk adına niyet eder, tavafta ve sa’yde onu taşır ve onun yerine taş atar.

• Bebek için: kalabalıkta bebek arabası yerine bebek taşıma şalı, kokusuz bez ve ıslak mendil, şapka ve su.
• Her çocuğun bileğine takılan bir bilekliğe telefon numaranızı ve otelin adını yazın.
• Tavaf ve sa’y için en az kalabalık saatleri ve daha havadar olan üst katları seçin.

Kaynaklar Müslim 1336 (İbn Abbas, çocuğun haccı); Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ (İbn Abbas’ın çocuğun haccı hakkındaki sözü)

Pratik öneriler

• Bol, nefes alan, açık renkli kıyafetler ve iyi tutan bir bone: çok yürünür, çoğu zaman rüzgârda ve sıcakta.
• Çengelli iğneler, önde taşınan küçük bir çanta, mescitte ayakkabılar için bir kese.
• Âdet beklemeseniz bile bol miktarda hijyenik ped: yolculuk ve yorgunluk çoğu zaman döngüyü bozar.
• Mescid-i Nebevî’de Ravza’da namaz, Nusuk uygulamasından alınan izinle kadınlara ayrılmış saatlerde kılınabilir: Medine’ye varır varmaz randevu alın.
• Kadınların giriş kapılarını ve namaz alanlarını ilk günden belirleyin ve grubunuzla bir buluşma noktası kararlaştırın.