İhram yasakları, hatalar ve cezaları

İhram yasakları

Hacı adayı niyet edip telbiye getirdiği andan itibaren ihramlıdır: normalde helal olan bazı şeyler, ihramdan çıkıncaya kadar ona yasak olur. Kur’an bunun ilkesini koyar: «Kim bu aylarda niyet ederek hacca başlarsa bilmelidir ki, hacda hanımlarınıza yaklaşmak, günah işlemek ve tartışmak yasaktır.»

Şunlar yasak değildir: yıkanmak, ihram örtülerini değiştirmek, saat, gözlük, kemer veya çanta takmak, şemsiye veya çadır altında gölgelenmek, aşı olmak veya tedavi görmek, zararlı hayvanları (akrep, yılan, fare) öldürmek. Erkek, ayağın üstünü ve ayak bileklerini açıkta bırakan terlik giyebilir.

Kaynaklar Bakara 2/197; Mâide 5/95-96 (av); Buhârî 1542, Müslim 1177 (İbn Ömer, yasak elbiseler); Buhârî 1838 (yüz peçesi ve eldiven); Buhârî 1265, Müslim 1206 (ihramlının başı örtülmez); Müslim 1409 (Hz. Osman, nikâh); Buhârî 1536, Müslim 1180 (Ya’lâ b. Ümeyye, kokulu cübbe); Buhârî 1829, Müslim 1198 (zararlı hayvanlar)

Fidye: hacı adayının seçimine bırakılmış üç seçenek

Zaruret yüzünden (hastalık, soğuk, yara, bit) veya mezheplere göre zaruret olmadan bir yasağı işleyen kişi fidye denen bir bedel öder. Kur’an bunun üç şeklini belirler ve seçimi kişiye bırakır: «İçinizden hasta olan ya da başından bir rahatsızlığı bulunan kimse, oruç, sadaka veya kurban olarak fidye ödesin.»

• Peş peşe veya ayrı ayrı, herhangi bir yerde üç gün oruç tutmak.
• Ya da altı fakiri, her birine yarım sâ’, yani tahminlere göre yaklaşık 1 ila 1,5 kg temel gıda vererek doyurmak.
• Ya da bir koyun (veya keçi) kesip etini fakirlere dağıtmak.

Başı bitlerle dolu olan Kâ’b b. Ucre’ye Peygamberimiz ﷺ tıraş olma izni verdi ve ona şöyle buyurdu: «Üç gün oruç tut veya altı fakiri doyur ya da bir koyun kurban et.» Yasağı zaruret olmadan ve bilerek işleyen kişi ayrıca tövbe etmesi gereken bir günah işlemiş olur. Âlimlerin çoğuna göre yiyecek ve et, Mekke Harem bölgesindeki fakirlere verilir; Mâlikîler başka yerde verilmesine de izin verir.

Kaynaklar Bakara 2/196; Buhârî 1814, Müslim 1201 (Kâ’b b. Ucre)

Dem: bir vacibi terk etmek

Haccın, olmadan geçerli olmadığı rükünleri (erkân) ve terki telafi edilebilen vacipleri (vâcibât) vardır. Bir vacibi terk eden kişi dem keser: Harem bölgesinde kesilip Mekke’nin fakirlerine dağıtılan bir koyun ya da bir devenin veya sığırın yedide biri. Bu hüküm İbn Abbas’tan gelir: «Menâsikinden bir şeyi unutan veya terk eden kan akıtsın.»

Kurban kesecek imkânı bulamayan, temettu kurbanına kıyasla, Şâfiîlere ve Hanbelîlere göre üçü hacda, yedisi dönüşte olmak üzere on gün oruç tutar; Mâlikîlerin görüşü de buna yakındır; Hanefîlere göre ise dem, ödeyebilecek duruma gelinceye kadar borç olarak kalır. Unutulan bir rükün ise kurbanla telafi edilmez: mutlaka yerine getirilmelidir.

Umrede rükünler ihram, tavaf ve sa’ydir (sa’y Hanefîlere göre vaciptir); tıraş veya saç kısaltma vaciptir, Şâfiîlere göre ise rükündür. Çoğunluğa göre umreden sonra veda tavafı gerekmez.

Kaynaklar Mâlik, Muvatta 946 (İbn Abbas’ın dem hakkındaki sözü); Bakara 2/196 (on gün oruç)

İhramlıyken cinsel ilişki

Cinsel ilişki ihram yasaklarının en ağırıdır. Hacda ilk tahallülden (10 Zilhicce’deki taş atma ve ardından tıraş veya saç kısaltma) önce olursa, âlimlerin çoğuna göre haccı bozar: Hz. Ömer, Hz. Ali ve Ebû Hüreyre’den nakledilen görüşlere göre karı koca yine de menâsiki tamamlar, haccı sonraki bir yıl yeniden yapar ve kurban keser; Şâfiî ve Hanbelîlere göre bu kurban bir devedir. Hanefîler ayrım yapar: Arafat’tan önce olursa hac bozulur ve bir koyun yeterlidir; Arafat’tan sonra olursa hac geçerli kalır ve bir deve gerekir.

İlk tahallülden sonra ve ziyaret tavafından önce hac geçerli kalır: bir kurban gerekir; mezheplerin çoğuna göre bu bir koyundur. Umrede sa’y bitmeden yapılan ilişki Mâlikîlere ve Hanbelîlere göre umreyi bozar (Şâfiîlere göre tıraş veya saç kısaltmadan önce, Hanefîlere göre tavafın dördüncü şavtından önce yapılırsa): umre tamamlanır, yeniden yapılır ve bir koyun kurban edilir. Bunlar ağır durumlardır: durumunuzu bir âlime anlatın.

Kaynaklar Bakara 2/197; Mâlik, Muvatta 862 (Hz. Ömer, Hz. Ali ve Ebû Hüreyre’nin görüşleri)

En sık yapılan hatalar

1. Mikatı ihramsız geçmek

   Uçakta en sık yapılan hatadır. Bunu fark eden, menâsike başlamadan önce imkânı varsa mikata döner: bu durumda bir şey gerekmez. Aksi halde bulunduğu yerde ihrama girer ve âlimlerin çoğuna göre dem gerekir. Avrupa’dan veya Kuzey Afrika’dan uçakla gelenler için Cidde mikattan sonra gelir.

2. İhram boyunca sağ omzu açık tutmak

   Iztıba yalnızca kudüm tavafında veya umre tavafında yapılır. Bu tavafın dışında omuz örtülür; namazda da örtülü olmalıdır.

3. Hicr-i İsmâil’in içinden tavaf etmek

   Kâbe’nin kuzeyindeki yarım daire biçimli alçak duvar, Kâbe’nin bir kısmını çevreler: içinden geçen şavt sayılmaz. Duvarın dışından dönmek gerekir.

4. Hacerülesved’e dokunmak için itişmek

   Hacerülesved’e dokunmak veya onu öpmek sünnettir; itip kakmak ve yaralamak ise haramdır. Kalabalık yoğunsa «Allahu ekber» diyerek sağ elle taşa doğru işaret etmek yeterlidir: Peygamberimiz ﷺ de tavafı bineğinin üzerinde, köşeye işaret ederek yapmıştır.

5. Diğer köşelere, duvarlara veya Makam’a dokunmak

   Peygamberimiz ﷺ yalnızca iki Yemânî köşeye, yani Hacerülesved’in bulunduğu köşe ile Rüknü Yemânî’ye dokunur, ikincisini öpmezdi. Duvarlara, Makam’a veya kapılara el sürüp sıvazlamak menâsikten değildir.

6. Her şavtta belirlenmiş bir dua okumak

   Her şavt için belirlenmiş özel bir dua yoktur: herkes kendi dilinde, kendi sözleriyle dua eder. Yalnızca Rüknü Yemânî ile Hacerülesved arasında bir dua rivayet edilmiştir: «Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr.»

7. Güneş batmadan Arafat’tan ayrılmak

   Gündüz Arafat’ta bulunan kişi, Peygamberimizin ﷺ yaptığı gibi güneş batıncaya kadar orada kalır. Daha önce ayrılmak, güneş batmadan geri dönülmedikçe Hanefî ve Hanbelîlere göre dem gerektirir; Mâlikîlere göre ise gecenin bir kısmında Arafat’ta bulunmak rükündür.

8. Geceyi Müzdelife’de geçirmemek

   10 Zilhicce’ye bağlanan gece Müzdelife’de geçirilir; sünnet, Peygamberimizin ﷺ yaptığı gibi sabah namazından sonrasına kadar orada kalmaktır. Zayıflar, kadınlar ve onlara refakat edenler ay battıktan sonra, Şâfiî ve Hanbelîlere göre ise gece yarısından sonra ayrılabilir. Özürsüz olarak bu vakitten önce ayrılmak çoğunluğa göre dem gerektirir.

9. Teşrik günlerinde öğleden önce taş atmak

   10 Zilhicce’de sabahtan itibaren yalnızca büyük cemreye taş atılır. 11, 12 ve 13 Zilhicce’de ise üç cemreye zevalden sonra şu sırayla atılır: küçük, orta, sonra büyük cemre. Âlimlerin çoğuna göre öğleden önce atılan taşların yeniden atılması gerekir.

10. Yedi taşı bir defada atmak

    Taşlar her birinde «Allahu ekber» denilerek birer birer atılır. Birlikte atılan yedi taş bir taş sayılır: geriye atılacak altı taş kalır.

11. Yalnızca birkaç tel saç kesmek

    Erkek için tıraş veya kısaltma, Mâlikî ve Hanbelîlere göre bütün başı, Hanefîlere göre en az dörtte birini, Şâfiîlere göre en az üç teli kapsar. En iyisi, Peygamberimizin ﷺ yaptığı gibi bütün başı tıraş etmek veya kısaltmaktır. Erkekler için tıraş olmak daha faziletlidir.

12. Veda tavafını yapıp Mekke’de kalmak

    Veda tavafı, Mekke’den ayrılmadan önceki son ameldir. Ardından (bagajını yüklemek veya yolculuk için alışveriş yapmak dışında bir sebeple) uzun süre kalan kişi, yola çıkmadan önce bu tavafı yeniden yapar.

13. Hacca izinsiz gitmek

    Resmî izin olmadan, ziyaret veya turist vizesiyle hac yapmak Suudi Arabistan tarafından yasaklanmıştır ve ağır şekilde cezalandırılır. Ülkenin âlimleri, hacıların hayatını koruyan bu kurala uyulması gerektiğini hatırlatmıştır.

Kaynaklar Buhârî 1584, Müslim 1333 (Hz. Âişe, Hicr Beytullah’tandır); Buhârî 1612 (binek üzerinde, köşeye işaret ederek tavaf); Buhârî 1609, Müslim 1267 (İbn Ömer, iki Yemânî köşe); Ebû Dâvûd 1892 (iki köşe arasındaki dua); Müslim 1218 (Câbir, Peygamberimizin ﷺ haccı); Müslim 1299 (Câbir, taş atma vakti); Buhârî 1727, Müslim 1301 (tıraş); Buhârî 1755, Müslim 1328 (veda tavafı)