أُبَيّ
Erkek Arapça kökenli Ubayy
SahâbîEb (“baba”) kelimesinin küçültme biçimi; eski bir Arap ismi
Medineli Ensar’dan Übey b. Kâ‘b, vahiy kâtiplerinden ve sahâbîler içinde Kur’an’ı en iyi okuyandır (Tirmizî, 3790). Peygamber ﷺ ona “Allah bana, sana Lem yekün’ü (98. sûre) okumamı emretti” buyurdu; Übey “Beni adımla mı andı?” diye sordu, “Evet” cevabını alınca ağladı (Buhârî, 4959). Hz. Ömer ramazan gecelerinde teravih namazını ona kıldırttı (Buhârî, 2010).
Übey, “baba” anlamındaki eb kelimesinin (ʾ-b-v kökü) küçültme biçimidir; tıpkı uhayy’ın ah (“kardeş”) kelimesinin küçültmesi olması gibi. Arapçada küçültme kalıbı küçüklük ya da sevgi ifade eder. İslam’dan önce hem Mekke’de hem Medine’de kullanılan eski bir Arap ismidir. Bazen “onurlu, zillete boyun eğmeyen” anlamındaki ebiyy (أَبِيّ) ile karıştırılır; ancak bu, harekeleri farklı başka bir kelimedir.
Übey ismi Kur’an’da aynen geçmez, ancak kökü (أ ب و) 117 kez geçer. Örnekler:
إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَٰٓأَبَتِ إِنِّى رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِى سَٰجِدِينَ ٤
Hani Yûsuf babasına şöyle demişti: “Babacığım, (rüyamda) on bir yıldız, Güneş'i ve Ay’ı gördüm. Gördüm ki onlar bana secde ediyorlardı.”
وَجَٰهِدُوا۟ فِى ٱللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِۦ هُوَ ٱجْتَبَىٰكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى ٱلدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِّلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَٰهِيمَ هُوَ سَمَّىٰكُمُ ٱلْمُسْلِمِينَ مِن قَبْلُ وَفِى هَٰذَا لِيَكُونَ ٱلرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا۟ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ فَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱعْتَصِمُوا۟ بِٱللَّهِ هُوَ مَوْلَىٰكُمْ فَنِعْمَ ٱلْمَوْلَىٰ وَنِعْمَ ٱلنَّصِيرُ ٧٨
Allah uğrunda hakkıyla cihad edin. O, sizi seçti, dinde üzerinize bir zorluk yüklemedi. (Bu) Babanız İbrahim’in dinidir. Allah, bundan önce ve bunda (Kur’an’da) size "Müslüman" ismini vermiştir. (Hesap günü) Rasûl size şahit olsun, siz de insanlığa şahit olun diye. Öyleyse namazı ikame edin, zekâtı verin, Allah’a sımsıkı bağlanın. O, ne güzel mevlâ ve ne güzel yardımcıdır!
إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ يَٰٓأَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ وَلَا يُغْنِى عَنكَ شَيْـًٔا ٤٢
"Babacığım! İşitmeyen, görmeyen ve sana hiçbir faydası olmayan şeylere niçin ibadet ediyorsun?" dedi.
Übey ismi hakkında özel bir nas veya âlim görüşü yoktur: İslam’ın genel ölçüleri geçerlidir.
İsim koymanın ölçülerini okuyun
Bu sayfa bir fetva değil, düşünmeye yardımcı bir rehberdir. Kişisel bir durum için ehil bir âlime danışın.
