Ebü’l–Esved’den rivayet edildiğine göre şöyle dedi: Medine’ye gelmiş Ömer b. el-Hattâb -radıyallahua anh-’ın yanında oturuyordum. Yanımızdan bir tabut geçti. İçindeki hayırla anıldı. Bunun üzerine Ömer; “kesinleşti” dedi. Sonra bir başka tabut daha geçti, onun içindeki de hayırla anıldı. Ömer yine “kesinleşti” dedi. Daha sonra üçüncü bir tabut geçti, onun içindeki kötülükle anıldı. Ömer yine; “kesinleşti” dedi. Bu defa ben kendisine: Ne kesinleşti, ey müminlerin emiri? Dedim. Ömer şöyle cevap verdi: Ben, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-’in buyurduğu gibi söyledim. O: “Herhangi bir Müslüman hakkında dört kimse hayırla şahitlik ederse, Allah onu cennetine kor” buyurmuştu. Biz kendisine: Peki üç kişi şehâdet ederse? Dedik.“Üç kişi şehâdet ederse de aynıdır” buyurdu. Biz; Ya iki kişi şahitlik ederse? Dedik. İki kişi de şahitlik etse yine aynıdır” buyurdu.Sonra da biz bir kişiden sormadık.Buhârî rivayet etmiştir.
Ebü’l–Esved’den rivayet edildiğine göre şöyle dedi: Medine’ye gelmiş Ömer b. el-Hattâb -radıyallahua anh-’ın yanında oturuyordum. Yanımızdan bir tabut geçti. İçindeki hayırla anıldı. Bunun üzerine Ömer; “kesinleşti” dedi. Sonra bir başka tabut daha geçti, onun içindeki de hayırla anıldı. Ömer yine “kesinleşti” dedi. Daha sonra üçüncü bir tabut geçti, onun içindeki kötülükle anıldı. Ömer yine; “kesinleşti” dedi. Bu defa ben kendisine: Ne kesinleşti, ey müminlerin emiri? Dedim. Ömer şöyle cevap verdi: Ben, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-’in buyurduğu gibi söyledim. O: “Herhangi bir Müslüman hakkında dört kimse hayırla şahitlik ederse, Allah onu cennetine kor” buyurmuştu. Biz kendisine: Peki üç kişi şehâdet ederse? Dedik.“Üç kişi şehâdet ederse de aynıdır” buyurdu. Biz; Ya iki kişi şahitlik ederse? Dedik. İki kişi de şahitlik etse yine aynıdır” buyurdu.Sonra da biz bir kişiden sormadık.
Rivayet eden: Buhârî (No. 1368, 2643) ve Ahmed b. Hanbel (No. 133, 199, 301).
Ömer b. el-Hattâb -radıyallahu anh- beraberinde bazı insanlar varken yanından bir tabut geçti. İçindeki hayırla ve salih olmakla anıldı. Bunun üzerine Ömer; onun için bu sabit oldu dedi. Sonra bir başka tabut daha geçti, onun içindeki de birinci cenazede olduğu gibi hayırla ve salih olmakla anıldı. Ömer yine “kesinleşti” dedi. Daha sonra üçüncü bir tabut geçti, onun içindeki kötü haliyle anıldı. Ömer yine; sabit oldu dedi.Ebu'l-Esved -radıyallahu anh- için bunu anlamak zor oldu.Bunun manasının açıklanmasını öğrenmek istedi.Ömer -radıyallahu anh- dedi ki:Ben Nebî -sallallahu aleyhi ve sellme-'in buyurduğu gibi dedim.Hangi müslümana hayır ve salah ehlinden dört kişi şahitlik ederse şüphesiz ki o hayır ve salah ehlindendir.Onun için cennet sabit olur.Ashab bunu Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'den işitince onun için üç kişi hayırla şahitlik eder?Dedi ki:Böyle eğer üç kişi onun için hayırla şahitlik ederse onun için cennet kesinleşir.Ashab dedi ki:Onun için iki kişi şahitlik ederse,o cennet ehlinden olur mu?Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- cenaze için iki kişi şahitlik ederse onun için de cennet kesinleşir buyurdu.Ona cenaze için insanlardan bir kişi hayırla şahitlik ederse cennete girer mi diye sormadık.
Arapça açıklama
مَرَّت جَنازة على عمر رضي الله عنه وكان معه بعض الناس، فشهدوا لها بالخير والصلاح، فقال عمر رضي الله عنه : ثبت له ذلك، ثم مَرَّت جَنازة أخرى، فشهدوا لها بالخير والصلاح كالجنازة الأولى، فقال عمر رضي الله عنه : ثبت له ذلك، ثم مَرَّت جَنازة ثالثة، فشهدوا عليها بسوء حالها، فقال عمر رضي الله عنه : ثبت لها ذلك. فأشكل على أبي الأسود قول عمر رضي الله عنه فأراد بيان معنى ذلك، فقال رضي الله عنه: قلت كما قال النبي صلى الله عليه وسلم : أيُّما مُسلم شَهِد له أربعة من أهل الخير والصلاح أنه من أهل الخير والصلاح، ثبتت له الجنة، فقال الصحابة عندما سمعوا ذلك من النبي صلى الله عليه وسلم : ومن شهد له ثلاثة بخير؟ قال: وهكذا لو شهد له ثلاثة بخير وجَبَتْ له الجنَّة، فقال الصحابة: ومن شهد له اثنان، هل يكون من أهل الجنَّة؟ قال: ومن شهد له اثنان وجَبَتْ له الجنَّة، ولم نسأله عَمَّن شَهِد له واحد من الناس بالخير أيدخل الجنَّة؟
جواز الثناء على الميت بخلاف الحي؛ لأن فيه شهادة له عند الله تعالى، بخلاف الحي فإنه قد يكون سبباً في الرياء أو الكبر، وغير ذلك من أمراض النفوس.
المُعتبر في مثل هذه الشهادة أهل الفضل والصدق دون غيرهم من الفسقة والمنافقين، فإن شهادتهم مردودة عليهم.
جواز ذكر المرء بما فيه من خَير أو شَرٍّ ولا يكون ذلك من الغِيبة.
المؤمنون لا يختلفون في تقييم الرجال؛ لأنهم ينطلقون من أصل ثابت، وهو اعتبار أعمال الناس بالكتاب والسنة لا العكس ، ولذلك اعتبرت شهادة الأربعة والثلاثة والاثنين.
جواز الشهادة قبل الاستشهاد، وقبولها قبل الاستفصال.
جواز السؤال حال وجود الإشكال في كلام المتكلم.
تأسي عمر-رضي الله عنه- بسنة رسول الله -صلى الله عليه وسلم-.
Senedi sahihŞuayb el-Arnaûtإسناده صحيح على شرط البخاري — تخريج المسند لشعيب (139)
SahihAhmed Muhammed Şâkirأشار في المقدمة إلى صحته — عمدة التفسير (1/193)
Senedi sahihAhmed Muhammed Şâkirإسناده صحيح — تخريج المسند لشاكر (1/84)
SahihBuhârîصحيح — صحيح البخاري (2643)
Dârekutnîوهذا ممَّا انفرد به داودُ بنُ أبي الفُراتِ، عن ابن بُرَيدةَ، وغيرُ داودَ أثبتُ منه — أحاديث من صحيح البخاري أعلها الدارقطني (4)
Dârekutnîرواه وكيع عن عمر بن الوليد عن عبد الله بن بريدة قال جلس عمر مرسلا ورفعه — الإلزامات والتتبع (270)
علي بن المدينيإنَّ عبدَ اللهِ بنَ بُرَيدةَ إنَّما يروي عن يحيى بنِ يَعمَرَ، عن أبي الأسوَدِ الدِّيليِّ، ولم يقُلْ في هذا الحديثِ: سمِعتُ أبا الأسودِ، فيكونُ متَّصِلًا ذلك الحديثُ عنده من هذا الوَجهِ. وقد روى هذا الحديثَ وكيعٌ -وهو من الحُفَّاظِ- عن عُمَرَ بنِ الوليدِ [ — أحاديث من صحيح البخاري أعلها الدارقطني (27)
علي بن المدينيلا نحفظه إلا من هذا الوجه وفي إسناده بعض الانقطاع وهو حديث حسن الإسناد إن كان من أبي الأسود — مسند الفاروق (1/242)
وعن أبي الأسود قال: قدمت المدينة، فجلست إلي عمر بن الخطاب رضي الله عنه فمرت بهم جنازة، فأثني علي صاحبها خيراً فقال عمر: وجبت، ثم مر بأخرى، فأثني علي صاحبها خيراً، فقال عمر: وجبت، ثم مر بالثالثة، فأثني علي صاحبها…
