حَيَاء
Kız Arapça kökenli Ḥayāʾ
Erdem“Hayâ, utanma duygusu”; kötüden alıkoyan, iyiye yönelten edep
Peygamber ﷺ “İman yetmiş ya da altmış küsur şubedir; hayâ da imandan bir şubedir” (Buhârî, 9; Müslim, 35) ve “Hayâ ancak hayır getirir” buyurmuştur (Buhârî, 6117). Kur’an, Medyen’deki yaşlı adamın iki kızından birinin Mûsâ’ya “utana utana yürüyerek” geldiğini anlatır (Kasas 28:25).
Hayâ, insanı çirkin olandan alıkoyan ve iyi davranmaya yönelten iç edep ve utanma duygusudur. Kelime hayat bildiren h-y-y kökündendir; İbnü’l-Kayyim, hayânın kalbin diriliği ölçüsünde olduğunu söyler. Türkçede ve Güney Asya’da Haya bu anlamda anlaşılır. Körfez’de ve Ürdün’de ise Haya (هيا) başka bir isimdir: Necd’in eski isimlerindendir, anlamı kesin olarak bilinmez; çoğu zaman “haydi!” anlamındaki heyyâ ünlemine bağlanır.
Haya ismi Kur’an’da aynen geçmez, ancak kökü (ح ي ي) 189 kez geçer. Örnekler:
فَجَآءَتْهُ إِحْدَىٰهُمَا تَمْشِى عَلَى ٱسْتِحْيَآءٍ قَالَتْ إِنَّ أَبِى يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا فَلَمَّا جَآءَهُۥ وَقَصَّ عَلَيْهِ ٱلْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ ٢٥
İki kadından biri utana utana Mûsâ’nın yanına gelerek: “Babam bizim hayvanlarımızı sulamana karşılık ücret vermek için seni çağırıyor.” dedi. Mûsâ -aleyhisselam- onun yanına varınca başından geçen olayları anlattı. O da: “Artık korkma, o zalim kavimden kurtuldun.” dedi.
Haya ismi hakkında özel bir nas veya âlim görüşü yoktur: İslam’ın genel ölçüleri geçerlidir.
İsim koymanın ölçülerini okuyun
Bu sayfa bir fetva değil, düşünmeye yardımcı bir rehberdir. Kişisel bir durum için ehil bir âlime danışın.
