Riyâzü's-Sâlihîn 1867

İbni Abbas (Allah Onlardan razı olsun) şöyle demiştir: İbrahim (sallallahu aleyhi vesellem) İsmail’in annesi Hacer ile emzirmekte olduğu İsmail’i alıp Mekke’ye getirdi. Onları Kabe’nin üst tarafında zemzemin yukarısındaki büyük bir ağacın altına bıraktı. O zamanlar Mekke’de kimse bulunmadığı gibi içecek su da yoktu. İşte İbrahim karısı ile oğlunu oraya bıraktı ve yanlarına da içi hurma ve su dolu iki kırba bıraktı. Sonra İbrahim (a.s) Şam’a gitmek üzere oradan ayrıldı. Hacer de onun peşinden giderek:

- Ey İbrahim bizi konuşup görüşecek bir kimsenin yiyip içecek bir şeyin bulunmadığı bu vadide tek başına bırakıp ta nereye gidiyorsun? Diye birkaç sefer sormasına rağmen İbrahim (sallallahu aleyhi vesellem) dönüp bakmadı bile, sonunda Hacer:

- Bunu böyle yapmanı sana Allah mı emretti, deyince, İbrahim:

- Evet, Allah emretti, diye cevap verdi. Hacer:

- Öyleyse Allah bizi korur, dedi ve oğlunun yanına döndü.

İbrahim (a.s.) yürüdü gitti, kimsenin kendisini göremediği Seniyye mevkiine varınca yüzünü Kabe tarafına çevirdi ve ellerini kaldırarak şöyle dua etti:

“Ey Rabbimiz! soyumdan bir kısmını ekin bitmez bir yere, senin kutsal evinin yakınına yerleştirdim. Ey Rabbimiz! namazı devamlı ve tam bir duyarlılık içinde kılıp yerine getirsinler. Artık sen, insanlardan bir kısmının gönlünü hevesle oralara meylettir ki, hac ve umre maksadıyle gelip gitmelerinde de çeşitli meyvelerle rızıklandır onları, belki şükrederler.” (14 İbrahim suresi, 37)

Hâcer İsmail’i emziriyor ve kırbadaki sudan içiyordu. Nihayet kırbadaki su tükendi, hem kendi hem de oğlu susadı. Hâcer çocuğun susuzluktan toprak üzerinde yuvarlandığını görünce yavrusunun bu acıklı haline bakmaktan üzülerek onun yanından kalkıp oraya en yakın tepe olan Safa’ya gitti ve tepenin üstüne çıktı. Sonra acaba bir kimse görebilir miyim diye vadiye bakındı, fakat kimseyi göremedi. Safa tepesinden inip vadiye gelince koşmasına engel olmasın diye elbisesinin eteğini topladı, sonra da çok zor durumda kalan bir insanın gayretiyle koşmaya başladı vadiyi geçip Merve’ye geldi. Tepenin üzerine çıkıp acaba birini görebilir miyim diye bakındı fakat kimseyi göremedi. İki tepe arasında böylece yedi defa gidip geldi.

İbni Abbas diyor ki Rasûlullah (sallallahu aleyhi vesellem) “İşte bundan dolayı halk Safa ile Merve arasında sa’y ederler” buyurarak sözüne devam etti. Hacer Merve tepesine çıkınca bir ses duydu. Kendi kendine Sus dinle dedi. Sonra iyice kulak verdi. Aynı sesi bir daha duydu. Tamam sesini duyurdun, eğer bize yardım edebilecek durumda isen bize yardım et, dedi. Bir de baktı ki şimdiki zemzemin olduğu yerde bir melek topuğuyla veya kanadıyla toprağı kazıp zemzemi ortaya çıkardı. Hâcer de akıp gitmesin diye suyun etrafını çevirmeye ve bir taraftan da kırbasını doldurmaya çabalıyordu. Hâcer suyu avuçladıkça yerden su kaynıyordu. İbni Abbas (Allah Onlardan razı olsun) şöyle dedi: Peygamber (sallallahu aleyhi vesellem) Allah İsmail’in annesine rahmet etsin, zemzemi kendi haline bıraksaydı veya suyu avuçlamasaydı zemzem suyu akan bir ırmak olurdu, buyurdu. İbni Abbas sözüne şöyle devam etti:

Hâcer sudan içti, yavrusunu emzirdi. Melek ona:

- Sakın mahvoluruz diye korkmayın. İşte şurası Beytullahınyeridir. Onu şu çocukla babası yapacaktır. Allah o işi yapacak kimsenin yok olmasına izin vermez. Beytullahın yeri; yer seviyesinden biraz yüksekçe idi, zamanla seller sağını solunu yalayıp aşındırmıştı. Onlar bu şekilde yaşayıp giderken Cürhüm kabilesinden bir grup insan veya onlardan bir aile Keda yolundan gelerek Mekke’nin alt tarafına indiler. O sırada bir kuşun gelip gittiğini gördüler. Bu kuş mutlaka bir suyun etrafında dönüp duruyordur dediler, bu vadide su olmaması lazımdı ve bunu anlamak için bir veya iki kişiyi oraya gönderdiler. Gidenler orada suyun bulunduğunu görüp durumu haber verdiler. Suyun yanına geldiklerinde Hâcer’i gördüler:

- Bizim buraya yerleşmemize izin verir misin diye sordular, o da:

- Evet bu sudan istifade edebilirsiniz ama mülkiyeti hakkında bir hak iddia etmemek şartıyla dedi. Onlar da peki, kabul, dediler.

İbni Abbas rivayetine şöyle devam etti:

İnsanlarla bir arada olmaya ihtiyaç duyduğu bir sırada onların çıkagelmesi Hacer’i sevindirdi. Cürhümîler oraya yerleştikleri gibi diğer akrabalarına da haber saldılar, onlar da gelip buraya yerleştiler. Böylece orada ev bark çoğalmış oldu.

Hacer’in oğlu İsmail büyüyüp gelişti. Cürhümîlerden Arapça öğrendi. İyi halleriyle Cürhümîler arasında beğenilip takdirlerini kazanmıştı. Ergenlik çağına gelince onu kendilerinden bir kızla evlendirdiler. Günün birinde Hacer vefat etti. Uzun bir zaman sonra İbrahim burada bıraktığı karısı ve oğlunu ziyaret için Mekke’ye geldi. Fakat İsmail’i evde bulamadı. Karısına:

- İsmail nerede, diye sordu. Kadın:

- Rızkımızı temin etmeye, diğer bir rivayete göre avlanmaya gitti, dedi. İbrahim (sallallahu aleyhi vesellem) geçim durumlarını ve nasıl olduklarını sordu. O kadın da:

- Çok kötü durumdayız, büyük bir sıkıntı ve darlık içindeyiz, diye hallerinden şikayet etti. İbrahim de:

- Kocan gelince ona selamımı söyle, kendisine hatırlat da kapısının eşiğini değiştirsin, dedi.

İsmail eve gelince orada birşeyler olduğunu sezdi ve karısına:

- Ben yokken eve biri geldi mi diye sordu. O da:

- Evet, yaşlı bir adam geldi, diyerek onu tarif etmeye çalıştı. Seni sordu, ben de ava gittiğini haber verdim, nasıl geçindiğimizi sordu, bende geçim sıkıntısı çektiğimizi anlattım ve bana kocan gelince ona selamımı söyle, kendisine hatırlat da kapısının eşiğini değiştirsin, dedi. İsmail:

- O gelen benim babamdır, bana senden boşanmamı emretmiş. Haydi ailenin yanına dönebilirsin, dedi. O kadını boşayıp Cürhümîlerden başka bir kadınla evlendi. Allah’ın dilediği kadar bir zaman geçtikten sonra İbrahim tekrar oğlunun evine ziyarete geldi. Fakat İsmail’i yine bulamadı. İçeri girip İsmail’i sordu. Karısı, rızkımızı temin etmeye gitti, dedi. İbrahim:

- Geçiminiz, haliniz nasıldır diye sordu. Kadın:

- Çok iyi durumdayız, rahat ve bolluk içindeyiz, diyerek Allah’a hamd etti. Konuşma şöyle devam etti:

- Ne yiyorsunuz?

- Et yiyoruz.

- Ne içiyorsunuz?

- Su.

O zaman İbrahim(a.s) : Allahım, etlerine ve sularına bereket ver diye dua etti. Rasûlullah (sallallahu aleyhi vesellem) sözün burasında şöyle buyurdu: “O zamanlar Mekke’de ekin yoktu, eğer olsaydı tahılın da bereketlenmesi için dua ederdi.” İbni Abbas dedi ki: İbrahim’in duası bereketiyle et ile su, başka yerde yaşayanlarla kıyaslanmayacak şekide Mekkelilerin sağlığına elverişli olmuştur.

Bir başka rivayete göre İbrahim (sallallahu aleyhi vesellem) oraya gelince:

- İsmail nerede, diye sordu. Karısı:

- Avlanmaya gitti, dedi. Hanımı :Yemek yemek ve su içmek için buyurmaz mısınız? Dedi. İbrahim ne yiyor, ne içiyorsunuz diye sordu. Kadın:

- Yemeğimiz et, içtiğimiz de sudur, dedi. İşte o zaman a.s.):

- Allah’ım onların yiyecek ve içeceklerine bereket ver diye dua etti. İbni Abbas sözüne şöyle devam etti: Ebu’l-Kasım (sallallahu aleyhi vesellem), “İşte bu İbrahim’in duasının bereketidir” buyurdu.

İbrahim gelinine şöyle dedi: Kocan eve gelince ona benim selamımı söyle ve kendisine hatırlat da kapısının eşiğine sahip olsun, dedi. İsmail eve gelince,

- Eve gelen oldu mu? Diye sordu. Karısı:

- Evet, güzel görünümlü bir ihtiyar geldi, diyerek onun hakkında güzel şeyler söyledi. Sözüne devamla, Bana seni sordu, ben de anlattım. Geçimimizi öğrenmek istedi, ben de çok iyi olduğunu söyledim, dedi. İsmail:

- Sana bir tavsiyede bulundu mu? Diye sordu. O da:

- Evet sana selam söyledi ve kapının eşiğine sahip olmanı emretti, dedi. O zaman İsmail:

- O benim babamdır. Evin eşiği de sensin, babam seni hoş tutmamı, seninle iyi geçinmemi emretmiş, dedi.

Allah’ın dilediği kadar bir zaman geçtikten sonra İbrahim (sallallahu aleyhi vesellem) bir daha geldi. O sırada İsmail zemzemin yanındaki büyük bir ağacın altına oturmuş, ok yontuyordu. Babasını görünce ayağa kalktı. Uzun süre birbirini görmeyen bir baba çocuğuna bir çocuk da babasına sevgi ve saygısını nasıl gösterirse onlar da birbirlerine öyle yaptılar. İbrahim (a.s.) oğluyla konuşmaya başladı:

- İsmail, Allah bana önemli bir görev verdi.

- Öyleyse Rabbinin emrini yerine getir babacağım.

- Ama bana yardım edeceksin.

- Sana elbette yardım edeceğim.

- İbrahim oradaki yüksekçe bir tepeyi gösterdi ve:

- Allah işte şuraya bir ev yapmamı emretti, dedi. İbrahim oraya Kabe’nin temelini atıp yükseltti. İsmail taş getiriyor, İbrahim de duvar örüyordu. Binanın duvarları yükselince İsmail şu Makamı İbrahim diye bilinen taşı getirip babasına verdi. O da bu taşı iskele gibi kullanıp üzerine çıkıp İsmail’in getirdiği taşlarla inşaata devam etti. Onlar beraberce binayı yaparken: “Rabbim bizden bu hizmeti kabul eyle. Şüphesiz sen duamızı duyan ve niyetimizi bilensin.” (2 Bakara, 127) diye dua ediyorlardı.

Bir başka rivayet ise şöyledir:

İbrahim (a.s.) İsmail ile annesini alıp yola çıktı. Yanlarında bir de su kırbası vardı. İsmail’in annesi susadıkça kırbadan içip oğlunu emziriyordu. Nihayet Mekke’ye gelince İbrahim Hâcer’i büyük bir ağacın altına bıraktı. Sonra geriye dönüp giderken, Hacer arkasına takıldı. Keda mevkiine gelince Hacer onun arkasından:

- İbrahim bizi kime bırakıp gidiyorsun? diye seslendi. O da:

- Allah’a bırakıyorum, dedi. Hâcer:

- Allah’ın korumasına razıyım, sonra geri döndü. Kırbadaki sudan içip çocuğunu emziriyordu. Sonunda su bitti.

Hacer gidip etrafa bakayım belki birini görürüm dedi. Yürüyüp Safa tepesine çıktı, etrafa bakındı. Fakat kimseyi göremedi. Vadiye inince koşmaya başladı, Merve’ye geldi. Sonra da gidip çocuğa bakayım acaba ne yapıyor diye söylendi. Dönüp çocuğun yanına geldi, çocuk bıraktığı gibi bitkin bir halde ölecek gibi duruyordu. Orada durmaya gönlü razı olmadı. Gidip etrafa bakınayım belki birini görebilirim dedi. Gidip Safa tepesine çıktı. Etrafına bakındı, fakat kimseyi göremedi. Böylece iki tepe arasında yediyi tamamladı, sonra kendi kendine acaba çocuk ne yapıyor, bir daha görsem, derken bir ses işitti ve:

“Eğer bir iyilik yapabileceksen yardım et” diye seslendi.

Bir de baktı ki Cibril (a.s.) ayak topuğuyla yere vurdu ve oradan su fışkırdı. Hacer hayretler içinde kaldı, avucuyla kırbasına su doldurmaya başladı... Buhari hadisin devamını rivayet etti. (Buhari, Enbiya, 9)