Biz, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem aramızda iken fıtır sadakasını; küçük-büyük, hür-köle her bir kişi için bir sâ' yiyecek, veya bir sâ' keş (kurutulmuş peynir), veya bir sâ' arpa, veya bir sâ' hurma, ya da bir sâ' kuru üzüm olarak verirdik

باب زَكَاةِ الْفِطْرِ عَلَى الْمُسْلِمِينَ مِنَ التَّمْرِ وَالشَّعِيرِ ‏‏

Sahih Sahîh-i Müslim hadisi Muttefekun aleyh (Buhârî ve Müslim) Sahîh-i Müslim 985b

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، - يَعْنِي ابْنَ قَيْسٍ - عَنْ عِيَاضِ، بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنَّا

نُخْرِجُ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَكَاةَ الْفِطْرِ عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ

Ebû Said el-Hudrî -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre, o şöyle demiştir:

Biz, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem aramızda iken fıtır sadakasını; küçük-büyük, hür-köle her bir kişi için bir sâ' yiyecek, veya bir sâ' keş (kurutulmuş peynir), veya bir sâ' arpa, veya bir sâ' hurma, ya da bir sâ' kuru üzüm olarak verirdik. Muâviye b. Ebî Süfyân -radıyallahu anhuma- hac veya umre amacıyla yanımıza gelip minberde insanlara hitap edene kadar da bu şekilde vermeye devam ettik. Muâviye -radıyallahu anh-'ın insanlara minberden söylediği sözlerden bir kısmı şöyleydi: 'Ben, Şam buğdayından iki müddün, bir sâ' hurmaya eşdeğer oluğunu düşünüyorum.' Bunun üzerine insanlar Muâviye -radıyallahu anh-'ın bu görüşünü kabul edip uygulamaya başladılar. Ebû Saîd (sözlerine devam ederek) dedi ki: 'Bana gelince; ben hayatta olduğum sürece, fıtır sadakasını daha önce (Allah Resûlü döneminde) verdiğim gibi (yani tam bir sâ' olarak) vermeye devam edeceğim.

Rivayet eden: Müslim (No. 985b, 985a, 985e), Buhârî (No. 1506, 1508), Ebû Dâvûd (No. 1616), Tirmizî (No. 673), Nesâî (No. 2511, 2512, 2513, 2514, 2518), İmâm Mâlik (No. 630), Ahmed b. Hanbel (No. 11496) ve Dârimî (No. 1604, 1605).

Kopyala

Hata bildir

Açıklama

Müslümanlar, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- döneminde ve ondan sonraki dört halife döneminde, küçük büyük herkes adına bir sa’ yiyecek fıtır sadakası verirlerdi. O dönemde onların yiyecekleri arpa, kuru üzüm, kurutulmuş peynir ve hurmaydı. Bir sa', dört müddür. Bir müd ise, ortalama bir adamın iki avuç dolusu miktarına eşittir. Muâviye -radıyallahu anh- halife olarak Medine’ye geldiğinde ve Şam buğdayı da (piyasada) çoğaldığında bir hutbe vererek şöyle dedi: 'Ben, Şam buğdayından iki müddün (yani yarım sâ'ın), bir sâ' hurmaya denk geldiği kanaatindeyim.' Bunun üzerine insanlar bu görüşü esas aldılar (ve öylece uyguladılar). Ebû Said el-Hudrî -radıyallahu anh- şöyle demiştir: Ben ise, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- zamanında nasıl veriyorsam, hayatta olduğum müddetçe aynı şekilde fıtır sadakasını vermeye devam edeceğim.

Hadisten çıkan dersler

Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- zamanında fıtır sadakası miktarının çeşidi ve değeri farklı olsa bile bir sa’ yiyecek olduğu beyan edilmiştir.
İnsanoğlunun yediği her türlü gıda maddesi fıtır sadakası olarak verilebilir. Bu dört sınıfın (hurma, arpa, kuru üzüm ve keş/kurutulmuş peynir) özellikle zikredilmesinin sebebi; Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- döneminde insanların temel gıda maddeleri olmalarından kaynaklanmaktadır.
Fıtır sadakasını yiyecek olarak değil de nakit para olarak vermek caiz değildir.
Nevevî -rahimehullah- Sahih-i Müslim şerhinde şöyle demiştir: Sahabelerin ihtilaf etmeleri durumunda, onlardan bazılarının görüşü diğerlerinden daha üsütün sayılmaz. Bu durumda başka bir delile döneriz. Biz, hadislerin zahiri ile kıyasın; buğdaydan da diğerlerinde olduğu gibi bir sâ‘ verilmesinin şart olduğu hususunda birleştiğini gördük. Bu sebeple buna itimat etmek/vbunu esas almak gerekir.
İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: Ebû Said hadisinde, onun hadislere ne kadar güçlü bir şekilde tabi olduğu, onlara ne kadar sıkı bağlı olduğu ve asıl bir nas varken içtihada başvurmayı terk ettiği görülmektedir. uygulamasında ve insanların ona muvafakat etmesinde ise içtihadın caiz olduğuna dair bir delil vardır ki bu övülmüş bir şeydir. Ancak nas bulunduğu hâlde yapılan içtihat geçersizdir.

Arapça açıklama

كَانَ المسلمون يُخْرِجون زكاةَ الفطر في عهد النبي صلى الله عليه وسلم وعهد الخلفاء الراشدين مِن بعده عن الصغير والكبير مِقدار صاعٍ من طعام.

وكان طعامهم الشعير و(الزبيب): العنب اليابس، و(الأقط): اللبَن المُجَفَّف والتمر.

ومقدار الصاع أربعة أَمْداد، والمُدُّ يساوي مِلءَ كَفَّي الرجل المعتدل.

فلما جاء معاوية رضي الله عنه للمدينة وهو خليفة، وكَثُر القَمْح الشامي، خطب فقال: إني أرى أن مُدَّين من قمح الشام (نصف صاع)، تَعْدِل صاعًا من التمر، فأخذ الناس بذلك.

قال أبو سعيد الخدري رضي الله عنه: فأما أنا فلا أَزال أُخْرِجه كما كنت أُخْرِجه في عهد النبي صلى الله عليه وسلم أبدًا ما عشت.

بيان مقدار صدقة الفطر في زمن النبي صلى الله عليه وسلم، صاع من طعام وإن اختلف الجنس والقيمة.
كل طعام للآدميِّين مجزئ في الفِطْرَة، وإنما خُصَّت الأصناف الأربعة بالذِّكْر؛ لأنها كانت طعام الناس في عهد النبي صلى الله عليه وسلم.
إخراج غير الطعام من الفلوس والنقود، لا يجزئ في الفطرة.
قال النووي على شرح مسلم: وإذا اختلفت الصحابة لم يكن قولُ بعضِهم بأولى من بعض، فنرجع إلى دليل آخر، وجدنا ظاهر الأحاديث والقياس متفقًا على اشتراط الصاع من الحِنْطة كغيرها، فوجب اعتماده.
قال ابن حجر: وفي حديث أبي سعيد ما كان عليه من شدة الاتباع والتمسك بالآثار، وترك العدول إلى الاجتهاد مع وجود النص، وفي صنيع معاوية وموافقة الناس له دلالة على جواز الاجتهاد، وهو محمود، لكنه مع وجود النص فاسدُ الاعتبار.

Âlimlerin hükümleri

Âlim	Hüküm	Kapsam	Eser
Müslimv. 261 h.	Sahihصحيح	Hadis	صحيح مسلم No. 985

Diğer rivayetlerle ilgili hükümler (2)

SahihElbânî صحيح — صحيح أبي داود (1616)
Ebû Dâvûd روي] أو صاعا من حنطة وليس بمحفوظ — سنن أبي داود (1616)