Nu'mân b. Beşîr -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre:
Annesi bint Ravâha, (Nu'mân'ın babası Beşir'e) oğlu için malından bir şeyler hibe etmesini (bağışlamasını) istemişti. Babası bu isteği bir yıl boyunca geciktirdi, sonra (hibe etme fikri) ona uygun göründü. Bunun üzerine annesi: 'Oğluma hibettiğin şeye Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'i şahit tutmadıkça razı olmam' dedi.
Babam elimden tuttu -ki ben o günlerde henüz küçük bir çocuktum - ve Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına geldi. Babam: 'Ey Allah'ın Rasûlü! Bunun annesi olan Bint Ravâha, oğlu için yaptığım hibeye seni şahit tutmamı istiyor' dedi.
Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: 'Ey Beşîr! Bundan başka çocuğun var mı?' diye sordu. Babam: 'Evet' dedi. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: 'Onların hepsine bunun benzerini hibettin mi?' buyurdu. Babam: 'Hayır' deyince, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: 'Öyleyse beni şahit tutma! Çünkü ben bir zulme (haksızlığa) şahitlik etmem' diye buyurdu."
Müslim'in rivayetinde ise şu lafız yer alır: "Buna benden başkasını şahit tut."
Rivayet eden: Müslim (No. 1623f), Nesâî (No. 3681, 3682) ve Ahmed b. Hanbel (No. 17640).
Nu’mân b. Beşîr -radıyallahu anhuma- şöyle demiştir: Annesi Amre binti Ravâha -radıyallahu anha-, Nu’mân'ın babasından oğlu (Nu'mân) için malından bir şeyler hibe etmesini (bağışlamasını) istemişti. Babası ise bu isteğe karşı isteksiz davranıp onu bir yıl boyunca erteledi. Daha sonra (babasının) fikri değişti, kadının bu isteğini yerine getirmeye karar verdi ve oğlu Nu'mân’a bir hibe verdi. Bunun üzerine annesi şöyle dedi: Oğluma verdiğin şeye Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şahitlik edene kadar ben razı olmayacağım. Böylece babam, ben daha küçük bir çocukken elimi tuttu ve Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yanına geldi ve ona şöyle dedi: Ya Rasûlallah! Bunun annesi bint Ravâha, oğluna verdiğim şeye senin şahit olmanı istiyor. Bunun üzerine Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: Ey Beşîr! Senin bundan başka çocuğun var mı? Beşîr: Evet, dedi. Bunun üzerine Peygamber -aleyhisselâm- şöyle buyurdu: Hepsine bunun gibi bir şey verdin mi? Beşîr: Hayır, dedi. Peygamber -aleyhisselâm- şöyle buyurdu: O halde beni şahit tutma. Çünkü ben zulüm ve haksızlığa şahitlik etmem. Müslim'deki rivayette azarlayarak ona şöyle buyurdu: Ama bu zulme benden başkasını şahit tut.
Hadisten çıkan dersler
Bağış ve hibelerde kız ve erkek çocuklar arasında adaletli davranmak vaciptir (farzdır). Nafaka (geçim masrafları) ise her birinin ihtiyacına göre takdir edilir.
Çocuklardan bazılarını diğerlerine üstün tutmak (kayırmak/adaletsiz davranmak) zulüm ve haksızlıktır. Böyle bir duruma hem (şahit olarak) ortak olmak hem de şahitlik yapmak caiz değildir.
Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: (Anne ve babanın) hibe konusunda çocukları arasında eşitlik sağlaması, her birine diğerinin aynısını hibe etmesi ve birini diğerine üstün tutmaması gerekir. Kız ve erkek çocuk arasında da eşit davranmalıdır. Ashabımızdan (Şafiî fakihlerinden) bazıları: 'Erkeğe iki kıza bir pay kadar verilir (miras hukukundaki gibi)' demişlerse de; doğru ve meşhur olan görüş, hadisin zahiri gereği kız ve erkek çocuk arasında tam bir eşitlik sağlanmasıdır.
İslam hukukuna aykırı olan hükümler geçersizdir ve uygulanmaz.
Hâkim ve müftünün, detaylandırılmaya ihtiyaç duyulan meselelerde durumu iyice sorup öğrenmesi gerekir. Bu kural, Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in: "Bunu bütün çocuklarına mı yaptın?" sözüne dayanmaktadır.
Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadiste, anne ve babanın çocuğuna verdiği hibeyi geri almasının caiz olduğuna delil vardır.
Kardeşler arasında sevgi ve bağı arttıracak şeylerin yapılması; aralarına kin ve düşmanlık sokacak yahut anne-babaya karşı hayırsızlığa (isyana/itaatsizliğe) sebep olacak şeylerin ise terk edilmesi emredilmektedir.
Arapça açıklama
أخبرَ النعمانُ بن بشير رضي الله عنهما أن أمه عمرة بنت رواحة رضي الله عنها سألت أباه بعض الموهبة من ماله لابنها، فتثاقل وأخّرها سنة، ثم بدا له أن يجيبها لطلبها فيهب ابنَه النعمان، فقالت:
لا أرضى حتى تشهد رسول الله صلى الله عليه وسلم على ما وهبتَ لابني، فأخذ أبي بيدي وأنا يومئذ غلام صغير، فأتى رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقال:
يا رسول الله، إن أم هذا بنت رواحة أعجبها أنْ أشهدك على الذي وهبت لابنها، فقال صلى الله عليه وسلم:
يا بشير، ألك ولد سوى هذا؟
قال: نعم.
فقال: أكلّهم وهبت له مثل هذا؟
قال: لا.
قال: فلا تشهدني إذن، فإني لا أشهد على جور وظلم.
ولمسلم قال موبِّخًا له: ولكن أشهد على هذا الظلم غيري.
وجوب العدل بين الأبناء والبنات في العطايا والهبة، أما النفقة تقدر بالحاجة كل بحسبه.
تفضيل بعض الأولاد على بعض من الجَور والظلم، ولا تجوز فيه الشهادة تَحمُّلًا وأداءً.
قال النووي: ينبغي أنْ يسوّي بين أولاده في الهبة، ويهب لكل واحد منهم مثل الآخر ولا يفضّل، ويسوي بين الذكر والأنثى، وقال بعض أصحابنا: يكون للذكر مثل حظ الأنثيين، والصحيح المشهور أنه يسوي بينهما لظاهر الحديث.
الأحكام التي تقع على خلاف الشرع تبطل ولا تنفُذ.
استفصال الحاكم والمفتي عما يحتمل الاستفصال؛ لقوله صلى الله عليه وسلم:"أفعلت هذا بولدك كلهم"؟
قال النووي: وفيه: جواز رجوع الوالد في هبته للولد.
الأمر بفعل ما يؤدي إلى التآلف بين الإخوة، وترك ما يوقِع بينهم الشحناء أو يورِث العقوق للآباء.
عن النعمان بن بشير رضي الله عنهما أن أبًا له أتي به رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: إني نحلت ابني هذا غلامًا كان لي، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "أكل ولدك نحلته مثل هذا؟" فقال: لا، فقال رسول الله…
