حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، - يَعْنِي ابْنَ غِيَاثٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ لَوْ كَانَ الدِّينُ بِالرَّأْىِ لَكَانَ أَسْفَلُ الْخُفِّ أَوْلَى بِالْمَسْحِ مِنْ أَعْلاَهُ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
يَمْسَحُ عَلَى ظَاهِرِ خُفَّيْهِ .
Abdu Hayr'dan onun da Ali -radıyallahu anh-'tan rivayet ettiğine göre Ali -radıyallahu anh- şöyle demiştir: "Şayet din görüş ile olsaydı mestlerin altını mesh etmek, mestlerin üstünü mesh etmekten daha uygun olurdu. Ben Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'i mestlerinin üzerine mesh ederken gördüm.''
Ali -radıyallahu anh- eğer din nakil harici akıldan alınır olsaydı, mestlerin altını mesh etmenin mestlerin üstünü mesh etmekten daha uygun olacağını haber veriyor. Çünkü mestlerin altı yere değer ve mestlere necaset ve pislik bulaşır. Akıl tarafından baktığımızda mesh etmek için mestlerin altı daha uygundur. Ancak şeriat bunun tersi ile gelmiştir. Bundan dolayı nassı alıp onunla amel etmek ve nassa ters olanı terketmek gerekir. Ali -radıyallahu anh- Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in mestlere mesh yaptığını görmüştür. Başka bir yönden Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in yaptığı akla uygundur. Çünkü o mestlerin altını su ile mesh etse necaseti taşımasına sebep olur. Meshi mestlerin üzerine yaparak üzerine yapışmış olan tozları izale etti. Çünkü mestlerin üzeri görünür durumdadır. Mesh edilmesi daha uygun olmuştur. Bütün şeri hükümler doğru akla ters değildir. Ancak bazen bu durum bazı akıl sahiplerine gizli kalabilir.
Arapça açıklama
يخبر علي رضي الله عنه أنه لو كان الدين يؤخذ بالعقل دون النقل، لكان أسفل الخف أولى بالمسح من أعلاه؛ لأن أسفل الخف يباشر الأرض والقاذورات والأوساخ، فهو أولى بالمسح من ناحية العقل ولكن الشرع جاء بخلاف ذلك، فلزم العمل به وترك الرأي المخالف للنصوص، وأنه قد رأى النبي صلى الله عليه وسلم يمسح أعلى الخفِّ، وما فعله النبي صلى الله عليه وسلم موافق للعقل من جهة أخرى؛ لأنه إذا مسح أسفل الخف بالماء تسبِّب في حمله للنجاسة، فجعل المسح أعلاه ليزيل ما علق به من غبار؛ لأنَّ ظاهر الخف هو الذي يُرَى، فكان مسحه أولى، وكل الأحكام الشرعية لا تخالف العقول السليمة، لكنها في بعض الأحيان قد تخفى على بعض أصحاب العقول.
بيان موضع المسح من الخف ونحوه وأنه أعلى الخف.
وجوبُ كون المسح على أعلى الخف، أما أسفله فلا يجزئ مسحه.
لا يشرع مسح أسفل الخف أو جوانبه؛ لأن الدِّين مبناه على النَّقْلِ عن الله تعالى، أو عن رسوله -صلى الله عليه وسلم-، وليس الرأي هو المُحْكَمَ فيه، فالواجبُ الاتباعُ، لا الابتداع.
الذي يتبادر للذِّهْن هو أنَّ الأولى بالمسح هو أسفل الخف، لا أعلاه؛ لأنَّ الأسفل هو الذي يباشر الأرض، وربمَّا أصابته النجاسة، فكان أولى بالإزالة، ولكن الواجب تقديمُ النَّقل الصحيحِ على الرأي.
أن ما فعله النبي -صلى الله عليه وسلم- موافق للعقل من جهة أخرى؛ لأنه إذا مسح أسفل الخف بالماء تسبِّب في حمله للنجاسة، فجعل المسح أعلاه ليزيل ما علق به من غبار؛ لأنَّ ظاهر الخف هو الذي يُرَى، فكان مسحه أولى، وكل الأحكام الشرعية لا تخالف العقول السليمة، لكنها في بعض الأحيان قد تخفى على بعض أصحاب العقول.
Âlimlerin hükümleri
Adı geçen 4 âlim aynı hükmü vermemiştir; her biri aşağıda belirtilmiştir.
Âlim
Hüküm
Kapsam
Eser
Elbânîv. 1420 h.
SahihSahihصحيح
Hadis
No. 162
Şuayb el-Arnaûtv. 1438 h.
SahihSahih
Hadis
No. 162
Zübeyr Ali Zeîv. 1435 h.
ZayıfDaif
Hadis
No. 162
Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîdv. 1392 h.
SahihSahih
Hadis
No. 162
Diğer rivayetlerle ilgili hükümler (11)
SahihElbânîصحيح — هداية الرواة (501)
Senedi sahihİbn Hacer el-Askalânîإسناده صحيح — التلخيص الحبير (1/251)
Senedi hasenİbn Hacer el-Askalânîإسناده حسن — بلوغ المرام (27)
Senedi hasenİbn Kesîrإسناده جيد — إرشاد الفقيه (47/1)
Senedi hasenİbn Abdilberإسناده] جيد — التمهيد (11/149)
Şevkânîفي إسناده عبد خير بن يزيد الهمداني وثقه يحيى بن معين وأحمد بن عبد الله العجلي — نيل الأوطار (1/231)
Sahihİbn Bâzثابت — مجموع فتاوى ابن باز (29/70)
Senedi hasenİbn Bâzإسناده جيد — فتاوى نور على الدرب لابن باز (5/162)
Sahihİbn Bâzثابت — مجموع الشروح الفقهية. (263/5)
Mukbil el-Vâdiîرجاله رجال الصحيح إلا عبد خير ، وهو ثقة كما في التقريب — الصلاة في النعال (41)
Senedi sahihعبد الحق الإشبيليأشار في المقدمة أنه صحيح الإسناد — الأحكام الشرعية الصغرى (122)
Muğîre b . Şu'be -radıyallahu anh- şöyle dedi: "Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- abdest aldı, başının ön tarafına, sarığına ve mestlerinin üzerine meshetti."
Cerîr idrarını yaptıktan sonra abdest aldı ve mestlerinin üzerine mesh yaptı. Ona, "Bunu yapıyor musun?" diye soruldu. O da, "Evet, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in idrarını yaptığını, ardından abdest alıp mestlerinin üzerine mesh ettiğini gördüm diye cevap verdi. A'meş şöyle dedi…
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- ile birlikte olduğum bir zamanda tuvalet ihtiyacını gidermek istediğinde duvarın arkasında bir kavmin çöplüğüne vardı, orada ayakta bevletti. Ben kenara çekildim. Peygamber Efendimiz -aleyhisselam- bana: «Yaklaş» buyurdu. Ben de ökçelerinin yanında…