حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى
Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur:
«Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: Kıyâmet günü ben üç kişinin hasmıyım: Benim adımı kullanarak söz verip de haksızlık eden kişi, hür bir insanı satıp parasını yiyen kişi ve bir işçi çalıştırıp işini yaptırdığı hâlde ücretini vermeyen kişi.»
Rivayet eden: Buhârî (No. 2270, 2227), İbn Mâce (No. 2442) ve Ahmed b. Hanbel (No. 8338).
Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- Allah Teâlâ'nın şöyle buyurduğunu haber vermiştir: Üç sınıf insan vardır ki kıyamet günü onların hasmıyım. Ben kimin hasmıysam, onunla hesaplaşır ve ona karşı üstün gelirim. Birincisi: Allah adına yemin eden, anlaşma yapan, sonra da onu bozan ve ihanet eden kimse. İkincisi: Hür bir insanı köleymiş gibi satıp bedelini yiyen ve parasını kendi tasarrufunda kullanan kimse. Üçüncüsü: Bir işçiyi bir iş için işe alan, ondan yapacağı işi eksiksiz olarak aldığı hâlde yaptığı işin ücretini vermeyen kimse.
Hadisten çıkan dersler
Bu hadis, Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem-'in Rabbinden rivayet ettiği hadislerdendir. Buna kudsî hadis veya ilâhî hadis denir. Kudsî hadisin hem lafzı hem de anlamı Allah Teâlâ’dandır. Ancak Kur’an-ı Kerîm’i diğer vahiylerden ayıran; tilavetinin ibadet olması, ona dokunmak için taharetli olmanın gerekliliği, meydan okuma ve i‘câz gibi kendine has özellikleri onda bulunmaz.
Sindî -rahimehullah- şöyle demiştir: Şöyle denilmiştir: Burada üç kişinin zikredilmesi, bunlarla sınırlı olduğu anlamına gelmez. Zira Allah Teâlâ bütün zalimlerin hasmıdır. Bilakis bu üç kişinin özellikle zikredilmesi, onlar hakkındaki tehdidi daha da ağırlaştırmak içindir.
İbn el-Cevzî -rahimehullah- şöyle demiştir: Hür insan, Allah’ın kuludur. Kim ona zulmederse onun hasmı, onun Rabbi olan Allah’tır.
Hattabî -rahimehullah- şöyle demiştir: Hür bir insanı köleleştirmek iki şekilde olur: Birincisi, onu azat ettikten sonra bunu gizlemek veya inkâr etmektir. İkincisi ise azat edildikten sonra onu zorla çalıştırmaktır. Bunlardan birincisi daha ağırdır. Ben derim ki: Buradaki hadiste zikredilen durum daha da ağırdır. Çünkü burada, azat edildiğini gizlemek veya inkâr etmekle birlikte bunun gereği olarak onu satmak ve satış bedelini yemek de söz konusudur. Bu sebeple bunun hakkında yapılan tehdit daha ağır olmuştur.
Arapça açıklama
أخبر النبي صلى الله عليه وسلم أن الله تعالى قال: ثلاثة أصناف أنا خصمهم يوم القيامة، ومن كنت خصمَه خصمتُه وغلبتُه:
الأول: من أعطى يمينه وحلف بالله، وعاهد عهدًا ثم نقضه وغدر.
الثاني: من باع رجلًا حرًّا على أنه عبد فأكل ثمنه وتصرّف بقيمته.
الثالث: من استأجر أجيرًا لعمل، فاستوفى منه العمل ولم يعطِه ثمن عمله.
هذا الحديث مما يرويه النبي صلى الله عليه وسلم عن ربه، ويسمى بالحديث القدسي أو الإلهي، وهو الذي لفظه ومعناه من الله، غير أنه ليست فيه خصائص القرآن التي امتاز بها عما سواه، من التعبد بتلاوته والطهارة له والتحدي والإعجاز وغير ذلك.
قال السندي: قيل: ذكر الثلاثة ليس للتخصيص؛ لأنه تعالى خصْمٌ لجميع الظالمين بل للتشديد على هؤلاء الثلاثة.
قال ابن الجوزي: الحر عبد الله، فمن جنى عليه فخصمه سيده، الذي هو الله.
قال الخطابي: اعتباد الحر يقع بأمرين: أن يعتقه ثم يكتم ذلك أو يجحد. والثاني أن يستخدمه كرهًا بعد العتق، والأول أشدهما. قلت: وحديث الباب أشد؛ لأن فيه مع كتم العتق أو جحده العمل بمقتضى ذلك من البيع وأكل الثمن فمن ثم كان الوعيد عليه أشد.
Âlimlerin hükümleri
Âlim
Hüküm
Kapsam
Eser
Buhârîv. 256 h.
Sahihصحيح
Hadis
صحيح البخاريNo. 2270
Diğer rivayetlerle ilgili hükümler (14)
ZayıfElbânîضعيف — ضعيف ابن ماجه (482)
ZayıfElbânîضعيف — ضعيف الجامع (2576)
ZayıfElbânîضعيف — ضعيف الجامع (4050)
ZayıfElbânîضعيف — ضعيف الترغيب (1777)
ZayıfElbânîضعيف — السلسلة الضعيفة (6763)
ZayıfElbânîضعيف — ضعيف الترغيب (1182)
Senedi hasenŞuayb el-Arnaûtإسناده حسن — تخريج مشكل الآثار (1878)
Senedi hasenŞuayb el-Arnaûtإسناده حسن — تخريج المسند لشعيب (8692)
SahihBuhârîصحيح — صحيح البخاري (2227)
Nevevîرواه البخاري إلا قوله (ومن كنت خصمه خصمته) وهذه الزيادة — المجموع للنووي (9/242)
Sahihİbn Kesîrصحيح — تفسير القرآن العظيم (1/191)
Taberânîلم يروه عن المقبري إلا إسماعيل بن أمية، تفرد به يحيى بن سليم. — المعجم الصغير (903)
Sahihİbn Bâzصحيح — مجموع الشروح الفقهية. (255/10)
San'ânîرواه البخاري في صحيحه ولكن بدون لفظ: (ومن كنت خصمه خصمته) وهو عنده حديث قدسي — التنوير شرح الجامع الصغير (5/197)