Erkekler için en hayırlı saf en öndeki saf, en kötü (sevabı az) saf da en arkadaki saftır. Kadınlar için en hayırlı saf en arka saf, en kötü (sevabı az) saf ise en öndeki (erkeklerin hemen arkasındaki) saftır
Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur:
«Erkekler için en hayırlı saf en öndeki saf, en kötü (sevabı az) saf da en arkadaki saftır. Kadınlar için en hayırlı saf en arka saf, en kötü (sevabı az) saf ise en öndeki (erkeklerin hemen arkasındaki) saftır.»
Rivayet eden: Müslim (No. 440a, 440b), Ebû Dâvûd (No. 678), Tirmizî (No. 224), Nesâî (No. 820), İbn Mâce (No. 1000), Ahmed b. Hanbel (No. 7058, 8130, 8443, 9900) ve Dârimî (No. 1240).
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, erkeklerin namazda en hayırlı ve sevap bakımından en faziletli safının, en öndeki saf olduğunu bildirmiştir. Çünkü bu saf, imama yakın olmayı, onun kıraatini dinlemeyi ve kadınlardan uzak olmayı sağlar. Safların en kötüsü, sevap ve fazilet bakımından en az olanı ve İslam şeriatının yapılmasını istediği şeylerden en uzak olanı, sonuncu olanıdır. Kadınların saflarının en hayırlısı ise en arkada olanıdır; çünkü bu, onlar için daha korunaklı, erkeklerle karışmaktan, onları görmekten ve fitneye düşmekten daha uzaktır. En kötü saf ise en önde olanıdır; çünkü erkeklere yakın olmayı ve fitneye maruz kalmayı içerir.
Hadisten çıkan dersler
Erkekler, ibadetlerde hırs olmaya ve namazda ilk saflarda olmaya teşvik edilmiştir.
Kadınların aynı camide erkeklerle ayrı saflarda örtülerine dikkat ederek ve edebe uygun bir şekilde namaz kılmaları caizdir.
Kadınlar camide bir araya geldiklerinde erkekler gibi saf tutarlar, ayrı ayrı durmazlar. Aynı şekilde erkekler saflarında olduğu gibi saf tutup boşlukları doldurmaları gerekir.
İslam dini, kadınların ibadethanelerde erkeklerden uzak durmasını teşvik edip özen göstermiştir.
İnsanlar amellerine göre birbirine karşı üstünlük gösterirler.
Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Erkeklerin safı genel olarak böyledir; en hayırlısı her zaman ön saflar, en kötüsü ise her zaman son saflardır. Kadınların safına gelince, hadiste kastedilen, erkeklerle birlikte namaz kılan kadınların safları bu genelin tersidir. Ancak kadınlar erkeklerle bir arada namaz kılmadan, ayrı saf tutarak namaz kılarlarsa, o zaman onlar da erkekler gibidir; en hayırlı saf ön safları, en kötüsü ise son saflarıdır.
Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Hadislerde fazileti anlatılan ve teşvik edilip zikredilen, övülen imamın arkasındaki ilk saftır. Bu safa gelen kişi ister erken ister geç gelsin, ister saf arasında bir bölme ya da benzeri bir şey olsun farz etmez.
Arapça açıklama
أَخْبَرَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم أنّ خيرَ صفوف الرجال في الصلاة وأكثرها ثوابًا وفضلًا أولُها؛ لقربهم من الإمام واستماعهم لقراءته وبُعْدِهم من النساء،
وشرّها وأقلّها ثوابًا وفضلًا وأبعدها من مطلوب الشرع آخرها،
وخير صفوف النساء آخرها؛ لأنه أسترُ لهن، وأبعد من مخالطة الرجال ورؤيتهم والفتنة بهم، وشرها أولها؛ لقربها من الرجال والتعرض للفتنة.
حث الرجال على المسارعة إلى الطاعات والصفوف الأولى في الصلوات.
جواز صلاة النساء في المسجد مع الرِّجال في صفوف مستقلة، لكن مع التَّستُّر والحِشْمَة.
النَّساء إذا اجتمعن في المسجد، فإنهن يَكُنَّ صفوفًا، كصفوف الرِّجال، ولا يتفرقن، بل عليهن التَّراص في الصّف وسدّ الخلل، كما في صفوف الرجال.
بيان شدة عناية الشرع بالحث بابتعاد النساء عن الرجال حتى في مواطن العبادة.
تفاضل الناس بحسب أعمالهم.
قال النووي: أما صفوف الرجال فهي على عمومها، فخيرها أولُها أبدًا، وشرها آخرها أبدًا، أما صفوف النساء فالمراد بالحديث: صفوف النساء اللواتي يصلين مع الرجال، وأما إذا صلين متميزات لا مع الرجال فهن كالرجال؛ خير صفوفهن أولُها وشرُّها آخرُها.
قال النووي: الصف الأول الممدوح الذي قد وردت الأحاديث بفضله والحث عليه هو الصف الذي يلي الإمام؛ سواء جاء صاحبه متقدِّمًا أو متأخرًا، وسواء تخلله مقصورة ونحوها أم لا.
