Ziyâd b. Lebîd -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir:
Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bir şey anlattı: «Bu, ilmin kaldırılması (yok olması) zamanında olur.» diye buyurdu. Ben: Ya Rasûlallah! Kur'an'ı okuduğumuz, evlatlarımıza onu okuttuğumuz ve evlatlarımızın da kıyamete kadar kendi evlatlarına okuttuğu sürece ilim nasıl kaldırılır (yok olur)? dedim. Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Anan seni kaybetsin Ziyad! Ben, seni Medine'de fıkhı en iyi bilen adamlardan biri olarak görürdüm. Yahudi ve Hristiyanlar, Tevrat ve İncil'i okudukları halde bu iki kitapta bulunan hükümlerden hiçbir şeyle amel etmiyorlar öyle değil mi?» diye buyurdu.
Rivayet eden: İbn Mâce (No. 4048) ve Ahmed b. Hanbel (No. 16828, 17241).
Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ashabı ile birlikte oturuyordu. «Bu, ilmin insanlardan alınıp kaldırıldığı zamandır.» diye buyurdu. Bunun üzerine Ziyâd b. Lebîd el-Ensârî -radıyallahu anh- bu söze çok şaşırdı ve şöyle bir soru sordu: İlim nasıl olur da aramızdan kaldırılır ve yok olur? Bizler Kur'an'ı okuyup korumuş kimseleriz. Vallahi onu okumaya devam edeceğiz ve kadınlarımıza, çocuklarımıza ve onların çocuklarına da okutmaya devam edeceğiz. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu cevaba şaşırarak: «Annen seni kaybetsin Ey Ziyad! Ben seni Medine'nin alimlerinden zannediyordum!» diye buyurdu. Sonra Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu sahabeye ilmin kaldırılmasının Kur'an'ın kaldırılması manasına gelmediğini, ilmin kaldırılmasının onunla amel etmeyi terk etmek olduğunu beyan etti. Tevrat ve İncil, Yahudi ve Hristiyanların elinde bulunmasına rağmen onlara fayda vermedi. Bu iki kitabın indirilmesindeki asıl gayeyi yerine getiremediler, o da öğrendikleri ile amel etmeleriydi.
Hadisten çıkan dersler
İnsanların elinde Kur'an ve ilmi kitapların bulunması, onlarla amel edilmediği sürece bir fayda sağlamaz.
İlmin kaldırılmasının başlıca sebepleri vardır. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-'in ölümü, âlimlerin ölümü ve ilim ile amel edilmesinin terk edilmesidir.
İlmin kaldırılması ve onunla amel etmeyi terk etmek kıyamet alametlerindendir.
İlim ile amel etmek teşvik edilmiştir. Çünkü asıl gaye budur.
Arapça açıklama
كان النبي صلى الله عليه وسلم جالسًا بين أصحابه، فقال: هذا الوقت الذي يُرفَع ويُسلَب فيه العلم من الناس،
فتعجب زياد بن لبيد الأنصاري رضي الله عنه وسأل النبي صلى الله عليه وسلم،
فقال: كيف يرفع العلم ويضيع منا؟! وقد قرأنا القرآن وحفظناه؛ فوالله لنَقرأنَّه، ولنُقرِئنَّه نساءنا وأبناءنا، وأبناء أبنائنا،
فقال النبي صلى الله عليه وسلم متعجبًا: فقدتْك أمك يا زياد! إن كنت لأعدك من علماء أهل المدينة!
ثم بين له صلى الله عليه وسلم: أنَّ فقد العلم ليس بفقد القرآن؛ ولكن فقد العلم بفقد العمل به،
فهذه التوراة والإنجيل عند اليهود والنصارى؛ ومع ذلك ما نفعتهم، وما استفادوا من مقصودهما؛ وهو العمل بما علموا.
وجود المصاحف والكتب بأيدي النّاس لا تنفع بدون العمل بها.
رفع العلم يكون بأمور، منها: موت النبي صلى الله عليه وسلم، وموت العلماء، وترك العمل بالعلم.
