Bu iki namaz (yatsı ve sabah) münafıkların üzerine en zor gelen namazlardır. Eğer bu namazlardaki fazileti bilselerdi dizleri üzerinde emekleyerek gelirlerdi
Ubey b. Ka'b -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir:
Bir gün Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bize sabah namazını kıldırdı. Şöyle buyurdu: «Falanca kişi namaza şahit oldu mu?» Hayır dediler. «Filanca kişi şahit oldu mu?» Hayır dediler. Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- de şöyle buyurdu: «Bu iki namaz (yatsı ve sabah) münafıkların üzerine en zor gelen namazlardır. Eğer bu namazlardaki fazileti bilselerdi dizleri üzerinde emekleyerek gelirlerdi. Birinci saf meleklerin safı gibidir, onun faziletini bilseydiniz onun için acele ederdiniz. Kişinin bir başka kişi ile birlikte kıldığı namaz, tek başına kıldığı namazdan, iki kişi ile birlikte kıldığı namaz bir kişi ile birlikte kıldığı namazdan daha sevaptır. Cemaat ne kadar çok olursa bu namaz o nispette Allah Teâlâ’ya daha da sevimlidir.»
Rivayet eden: Ebû Dâvûd (No. 554), Nesâî (No. 843), Ahmed b. Hanbel (No. 20311, 20312) ve Dârimî (No. 1241).
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bir gün sabah namazını kıldı ve: Falanca bizim bu namazımıza katıldı mı? diye sordu. Sahabeler: Hayır dediler. Sonra şöyle dedi: Falanca namaza katıldı mı? diye başka biri hakkında sordu. Dediler ki: Hayır. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: Sabah ve yatsı namazları münafıklara en ağır gelen namazlardır. Çünkü iki namaz vaktinde tembellik ağır basar ve karanlıkta görünmeyecekleri için riyakârlık yapabilecekleri bir durum olmaz.
Ey iman edenler! Eğer sabah ve yatsı namazlarının sevabı ve fazladan ecri -çünkü sevap, zorlukla orantılıdır- bilseydiniz, eller ve dizler üzerinde emekleyerek bile olsa bu iki namaza gelirdiniz.
İmama olan yakınlık bakımından ilk saf, meleklerin safının Allah Teâlâ'ya olan yakınlığı gibidir ve eğer Müminler ilk safın faziletini bilselerdi onun için yarışırlardı. Bir kimsenin başka bir kişi ile kıldığı namaz, sevap ve sonuç bakımından tek başına kıldığı namazdan daha üstündür ve iki kişiyle kıldığı namaz da bir kişiyle kıldığı namazdan daha hayırlıdır. Namaz kılanların çok olduğu namaz, Allah katında daha sevimli ve daha hayırlıdır.
Hadisten çıkan dersler
Cami imamının, cemaatin durumunu gözetmesi ve kimlerin cemaate gelmediğini sormasının meşru olması ifade edilmiştir.
Cemaate katılmak, özellikle de yatsı ve sabah namazlarını cemaatle kılmak imanın göstergesidir.
Yatsı ve sabah namazlarının sevabının azameti ifade edilmiştir. Bu namazlara gelmenin gerektirdiği nefsi mücadele ve itaatteki kararlılık nedeniyle, onların sevapları diğerlerinden daha büyüktür.
Cemaatle namaz iki veya daha fazla kişiyle kılınır.
Birinci safın fazileti açıklanmış ve orada namaz kılmak teşvik edilmiştir.
Çok sayıda cemaate sahip olmanın fazileti ifade edilmiştir. Çünkü cemaat ne kadar çok olursa sevap da o kadar büyük olur.
Salih amellerin sevabı, şeriatın onları üstün kılmasına ve taşıdıkları niteliklere göre farklılık gösterir.
Arapça açıklama
صَلَّى النبيُّ الله صلى الله عليه وسلم يومًا الفجر، ثم سأل: أحاضر فلان صلاتنا هذه؟
قال الصحابة: لا.
ثم قال: أحاضر فلان؟ لشخص آخر،
قالوا: لا.
قال صلى الله عليه وسلم:
إنّ صلاة الفجر والعشاء أثقل الصلوات على المنافقين؛ لغَلَبة الكسل فيهما، ولقلة تحصيل الرياء لهما، حيث لا يُرون في الظلام.
ولو تعلمون أيها المؤمنون ما في صلاتي الصبح والعشاء من الأجر والثواب الزائد -لأن الأجر على قدر المشقة- لأتيتموهما ولو زحفًا ومشيًا على الأيدي والركب.
وإن الصف الأول في قربهم من الإمام كمثل صف الملائكة في قربهم من الله تعالى، ولو يعلم المؤمنون ما فضيلة الصف الأول لتسابقوا إليه،
وإن صلاة الرجل مع الرجل أعظم ثوابًا وأثرًا من صلاته وحده، وصلاته مع الرجلين أفضل مع الرجل الواحد،
والصلاة التي كثر المصلون فيها فهي أحب إلى الله وأفضل.
مشروعية تَفقُد إمام المسجد أحوال المأمومين، والسؤال عمن غَاب منهم.
مُلازمة صلاة الجماعة، ولاسيما صلاة العشاء والفجر من علامات الإيمان.
عِظَم أجر صلاتي العِشاء والفجر؛ لما في الإتيان إليهما من مجاهدة النَّفس والمُصَابرة على الطَّاعة، فكان أجرهما أعظم من غيرهما.
صلاة الجماعة تنعقد باثنين فما فوق.
بيان فضل الصف الأول، والترغيب في المبادرة إليه.
فضل كثرة الجماعة، فإنه كلما كثر الجمع كان الأجر أكثر.
الأعمال الصالحة تتفاوت في الفضل بحسب تفضيل الشرع لها، وما تتصف به من أحوال.
