Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- cuma günü insanlara hutbe okurken bir adam geldi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ona: «Namaz kıldın mı ey falanca?» diye buyurdu. Adam: Hayır! dedi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Kalk ve iki rekât namaz kıl!» buyurdu.
Câbir b. Abdillah -radıyallahu anhuma-'dan rivayet edildiğine göre o şöyle dedi: Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- cuma günü insanlara hutbe okurken bir adam geldi. Nebi -aleyhisselam- ona: «Namaz kıldın mı ey falanca?» diye buyurdu. Adam: Hayır! dedi. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-: «Kalk ve iki rekât kıl!» buyurdu. Başka bir rivayette: «İki rekât namaz kıl!» buyurdu, şeklinde gelmiştir.
Rivayet eden: Buhârî (No. 930), Müslim (No. 875a), Ebû Dâvûd (No. 1115) ve Nesâî (No. 1409).
Suleyk el-Gatafânî Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- hutbe verirken Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in mescidine girdi ve hutbeyi dinlemek için oturdu. Hükmünü bilmediğinden ya da hutbeyi dinlemek daha önemli diye tahiyyetu'l mescid namazı kılmadı. Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in hutbe ile meşgul olması ona bu namazı hatırlatmasına engel olmadı ve ona şöyle hitap etti: Ey falanca biz seni görmeden önce mescidin bir tarafında kıldın mı? O da hayır dedi.Nebi -aleyhisselam-: Kalk ve iki rekat kıl! buyurdu. Müslim'deki bir rivayette ona biraz hızlı ve hafif kılmasını emretti. Bunu adama öğretmek için bunu kalabalık topluluk içinde söyledi ki herkes tarafından bu öğrenilsin ve iyice kavransın. Kim mescide girerse ve o esnada hatip hutbe veriyorsa onun namaz kılması caizdir. Bu hadis buna delalet eder. Ve hadis: «Sizden biriniz cuma günü gelir imam da hutbe veriyor ise, iki rekat kılsın» Bunun için Nevevî Müslim'in şerhinde Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şu sözünde şöyle söyledi: «Sizden biriniz geldiğinde imam da hutbe veriyorsa iki rekat kılsın ve acele etsin.» Bu te'vilin olmayacağı (açık) bir nastır.(İmam Nevevî) Bir ilim adamına bu lafız ulaşacak ve onun sahih olduğuna itikat edecek sonra da tersine hareket edeceğini zannetmiyorum dedi.
Arapça açıklama
دخل سُلَيْكٌ الْغَطَفَانِيُّ المسجد النبوي والنبي صلى الله عليه وسلم يخطب الناس، فجلس ليسمع الخطبة، ولم يصل تحية المسجد؛ إما لجهله بحكمها، أو ظنه أن استماع الخطبة أهم، فما منع النبي صلى الله عليه وسلم تذكيره واشتغاله بالخطبة عن تعليمه، بل خاطبه بقوله: أصليت يا فلان في طرف المسجد قبل أن أراك؟ قال: لا، فقال: قم فاركع ركعتين، وفي رواية لمسلم أمره أن يتجوز فيهما أي: يخففهما، قال ذلك بمشهد عظيم؛ ليُعَلِّمَ الرجل في وقت الحاجة، وليكون التعليم عامًّا مشاعاً بين الحاضرين.
ومن دخل المسجد والخطيب يخطب المشروع له الصلاة، ويدل عليه هذا الحديث، وبحديث: "إذا جاء أحدكم يوم الجمعة والإمام يخطب، فليركع ركعتين".
ولذا قال النووي في شرح مسلم عند قوله صلى الله عليه وسلم : "إذا جاء أحدكم والإمام يخطب فليركع ركعتين وليتجوز فيهما" قال: هذا نص لا يتطرق إليه تأويل، ولا أظن عالما يبلغه هذا اللفظ ويعتقده صحيحا فيخالفه.
مشروعية خطبتَي الجمعة، وأن هذا من شعارها الذي يلزم الإتيان به.
أهمية تحية المسجد؛ لأن النبي -صلى الله عليه وسلم- قطع خطبته وأمر بهما، ومع انشغال المصلي بهما عن سماع الخطبة.
جواز الكلام حال الخطبة للخطيب، ومن يخاطبه للحاجة والمصلحة.
أن النبي -صلى الله عليه وسلم- لا يسكت عن خطأ يراه في أي حال.
أن الجلوس الخفيف لا يذهب وقتها وسنيتها؛ لأن الرجل جلس، فأمره النبي -صلى الله عليه وسلم- أن يقوم ويصلي، ولكن يكون فعلها قبل الجلوس أداءً وبعده قضاء.
مشروعية تحية المسجد وتأكُّدُها، وأنها ركعتان.
أن لا يزيد في الصلاة على ركعتين؛ لأنه لابد من الإنصات للخطيب.