İsrailoğulları'nı peygamberler yönetirdi. Bir peygamber ölünce yerine bir başka peygamber gelirdi. Benden sonra hiçbir peygamber olmayacak. Ancak halifeler gelecek ve sayıları çok olacaktır
باب مَا ذُكِرَ عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ
Sahih
Sahîh-i Buhârî hadisi
Muttefekun aleyh (Buhârî ve Müslim)Sahîh-i Buhârî 3455
Ebû Hâzim'den rivayet edildiğine göre, o şöyle demiştir: Ebû Hureyre -radıyallahu anh-'ın yanında beş yıl kaldım ve onu, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'den hadis rivayet ederken şöyle dediğini işittim:
«İsrailoğulları'nı peygamberler yönetirdi. Bir peygamber ölünce yerine bir başka peygamber gelirdi. Benden sonra hiçbir peygamber olmayacak. Ancak halifeler gelecek ve sayıları çok olacaktır.» Dediler ki: “Bize ne emredersin?” O da dedi ki: «Onlara yapmış olduğunuz biatleri teker teker yerine getirin ve onlara haklarını verin. Çünkü Allah, kendilerine emanet ettiği şeyleri onlardan soracaktır.»
Rivayet eden: Buhârî (No. 3455), Müslim (No. 1842a, 1842b) ve Ahmed b. Hanbel (No. 7619).
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, İsrailoğullarının işlerinin peygamberler tarafından yönetildiğini haber vermiştir. Peygamberler, onların işlerini tıpkı emirlerin ve valilerin halkın işlerini yürüttüğü gibi yürütürlerdi. Onların arasında her ne zaman bir bozgunculuk baş gösterse, Allah onlara bir peygamber gönderir; o da onların işlerini düzene koyar ve Allah’ın hükümlerinden değiştirdikleri şeyleri ortadan kaldırırdı. Benden sonra ise artık hiç peygamber gelmeyecektir ki onların yaptıklarını yapsın. Ancak benden sonra halifeler olacak ve sayıları çoğalacaktır (bunun neticesinde de aralarında anlaşmazlık ve ihtilaflar baş gösterecektir). Bunun üzerine sahabeler, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'e sordular: "Bize ne yapmamızı emredersin?" Bunun üzerine şöyle buyurdu: Bir halifeye biat edildikten sonra bir başkasına da biat edilirse, ilk halifeye yapılan biat geçerlidir ve ona bağlı kalmak gerekir. İkinciye yapılan biat ise geçersizdir; onun böyle bir biat talep etmesi de haramdır. Yöneticilere haklarını verin; onlara, Allah’a isyanı gerektirmeyen hususlarda işitip itaat edin ve onlarla bu çerçevede geçinin. Çünkü Allah, size karşı yaptıkları şeylerden dolayı onları sorguya çekecek ve hesaba çekecektir.
Hadisten çıkan dersler
Halk için, kendi işlerini çekip çevirecek ve kendilerini dosdoğru yola iletecek bir peygamberin yahut bir halifenin (yöneticinin) bulunması kaçınılmazdır.
Peygamberimiz Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-'den sonra başka bir peygamber yoktur.
"Meşru yollarla yönetimi sabit olmuş (başa geçmiş) bir lidere karşı ayaklanmaktan (başkaldırmaktan) sakındırılmıştır.
Aynı anda iki halifeye biat etmek caiz değildir.
Yöneticinin sorumluluğu çok büyüktür. Zira Allah Teâlâ, kendisine emanet edilen halk hakkında onu hesaba çekecektir.
İbn Hacer -rahimehullah- şöyle demiştir: Din işi, dünya işinden önce gelir. Çünkü Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-, dinin yüce tutulmasına, fitne ve kötülüğün önlenmesine vesile olduğu için yöneticinin hakkının yerine getirilmesini emretmiştir. Kişinin kendi hakkını talep etmeyi ertelemesi ise o hakkı düşürmez. Allah ona, hakkını kurtarıp eksiksiz vereceğini vaat etmiştir; bu, gerek dünyada gerekse ahirette olabilir.
Bu durum, Resûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'in peygamberliğinin doğruluğunu gösteren işaretlerden biridir. Çünkü gerçekten de onun ardından birçok halife ve yönetici gelmiş; bunların bir kısmı ümmeti ıslah eden hayırlı kimseler, bir kısmı ise kötü yönetim sergileyen kimseler olmuştur.
Arapça açıklama
أَخْبَرَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم أنَّ بني إسرائيل كانت تسوسهم الأنبياء، ويَتَولَّون أمورهم كما تفعل الأمراء والولاة بالرَّعِيّة، وكلما ظهر فيهم فسادٌ بَعَث الله لهم نبيًا لهم يقيم أمرهم ويزيل ما غيّروا من أحكام.
وإنه لا نبي بعدي فيَفْعَل ما كان أولئك يفعلون، وسيكون بعدي خلفاء فيَكْثرون ويحصل بينهم التنازع والخلاف.
فسأل الصحابة رضي الله عنهم رسول الله صلى الله عليه وسلم: فما تأمرنا؟
فقال: فإذا بُويع الخليفةُ بعد خَليفة؛ فبيعة الأول صحيحة يجب الوفاء بها، وبيعة الثاني باطلة ويَحْرُم عليه طلبُها، وأعطوهم حقّهم، وأطيعوهم وعاشروهم بالسمع والطاعة في غير المعصية، فإن الله يسألهم ويحاسبهم على ما يفعلونه بكم.
أنه لا بد للرعية من نبي أو خليفة يقوم بأمرها، ويحملها على الطريق المستقيم.
أنه لا نبي بعد نبينا محمد صلى الله عليه وسلم.
التحذير من الخروج على من ثَبَتَتْ ولايته بطريقة شرعية.
أنه لا يجوز عقد البيعة لخليفتين في آنٍ واحد.
عِظَم مسؤولية الإمام، فإن الله تعالى سيسأله عن رعيته.
قال ابن حجر: تقديم أمر الدين على أمر الدنيا؛ لأنه صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بتوفية حق السلطان لما فيه من إعلاء كلمة الدين وكف الفتنة والشر؛ وتأخير أمر المطالبة بحقه لا يُسقِطه، وقد وعده الله أنه يُخَلِّصه ويُوَفِّيه إياه ولو في الدار الآخرة.
علامة من علامات نبوته صلى الله عليه وسلم، فقد كثر الخلفاء بعده صلى الله عليه وسلم، وتوالى على الأمة المصلحون منهم والمسيؤون.
