Sizden birinizin ipini alıp dağa giderek sırtında bir bağ odun getirip satması ve böylece Allah'ın onu insanlara el açmaktan koruması, insanların kendisine bir şey verip vermemelerine aldırmaksızın onlardan istemesinden daha hayırlıdır
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ "
Zübeyr b. Avvâm -radıyallahu anh-'dan rivayet edildiğine göre Nebî -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur:
«Sizden birinizin ipini alıp dağa giderek sırtında bir bağ odun getirip satması ve böylece Allah'ın onu insanlara el açmaktan koruması, insanların kendisine bir şey verip vermemelerine aldırmaksızın onlardan istemesinden daha hayırlıdır.»
Rivayet eden: Buhârî (No. 1471, 2075), İbn Mâce (No. 1836) ve Ahmed b. Hanbel (No. 1354).
Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, kişinin meşru herhangi bir işte çalışıp rızkını kazanmasının önemini vurgulamıştır. Bir insanın ipini alıp odun toplaması, bunu sırtında taşıyıp satması; elde ettiği kazançla geçimini sağlaması ve dilersa sadaka vermesi, insanlara muhtaç kalıp dilenmekten çok daha hayırlıdır. İnsanlardan bir şey istemek zillet ve aşağılanma getirir; hâlbuki Mümin izzet sahibidir ve onurunu korumalıdır.
Hadisten çıkan dersler
Dilencilikten uzak durmak ve bundan kaçınmak teşvik edilmiştir.
İnsanların gözünde basit ve değersiz görülen bir meslek bile olsa, kişinin rızkını kazanmak için çalışmaya teşvik edilmesi ifade edilmiştir.
Bu hadis, İslam'ın dilenciliği ve tembelliği ortadan kaldırmayı hedeflediğini göstermektedir. Bu sebeple İslam, odun toplamak gibi zahmetli de olsa çalışmayı ve helâl rızık için gayret etmeyi emretmiştir.
Çalışmaya ve helâl yoldan rızık kazanmaya gücü yeten kimse için insanlardan istemek (dilenmek) câiz değildir.
İhtiyaç hâlinde devlet başkanından veya devlet yetkililerinden yardım istemek câizdir. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur:{Kendilerine binek sağlaman için sana gelip de, “Sizi bindirecek bir şey bulamıyorum” diye cevap verdiğin zaman, harcayacak bir şey bulamamanın üzüntüsünden göz yaşları dökerek geri dönenlere de günah yoktur.} [Tevbe: 92]
İhtiyaç sebebiyle insanlardan istemek zorunda kalan, çalışıp rızkını kazanamayacak durumda olan veya odun toplayarak geçimini sağlayamayacak kadar güçsüz bulunan kimsenin istemesi câizdir. Ancak bunu ısrarla ve yüzsüzce yapmamalıdır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: “Onlar insanlardan yüzsüzlük ederek ısrarla istemezler.” [Bakara: 273].
Nevevî -rahimehullah- şöyle demiştir: Bu hadiste; sadaka vermeye teşvik, kişinin kendi el emeğiyle kazandığından yemesi ve meşru yollarla rızık elde etmeye özendirme vardır.
Arapça açıklama
بيّن النبي صلى الله عليه وسلم أن الواحد من الناس يعمل أي عمل ولو أن يأخذ حبلًا، فيجمع به الحطب على ظهره فيبيعه ويأكل منه، أو يتصدق به ويستغني به عن الناس ويقي وجهه ذلة المسألة؛ خير له من أن يسأل الناس فيعطونه أو يمنعونه، فسؤال الناس مذلة، والمؤمن عزيز غير ذليل.
الحَضُّ على التعفف عن المسألة والتنزُّه عنها.
الحث على العمل لتحصيل الرزق، ولو امتهن المُكَلَّفُ حِرَفَة بسيطة وحقيرة في نظر الناس.
محاربة الإسلام للتَسَوُّل والبطالة؛ ولذلك أوجب السعي والعمل، ولو كان شاقًّا؛ كالاحتطاب مثلًا.
لا تحل المسألة مع القُدْرة على العمل وكسب الرزق.
سؤال السلطان مع الحاجة جائز، قال الله عز وجل: {وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنْفِقُونَ} [التوبة: 92].
من اضطر إلى السؤال وضعف عن التكسب والاحتطاب فجائز له أن يسأل ولا يُلْحِف ويُلِحّ، قال الله عز وجل: {لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا} [البقرة: 273].
قال النووي: فيه: الحث على الصدقة، والأكل من عمل يده، والاكتساب بالمباحات.
عن أبي عبد الله الزبير بن العوام رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : “لأن يأخذ أحدكم أحبله ثم يأتى الجبل فيأتي بحزمة من حطب على ظهره فيبيعها، فيكف الله بها وجهه، خير له من أن يسأل الناس أعطوه…
